‘De wereld verandert, laat werkenden daar hun voordeel mee doen’ (Roos Wouters)

De Dag van het Werk, op 11 mei 2018 in Utrecht, wordt de eerste grote manifestatie van de Werkvereniging. Aanleiding voor een interview met, zoals zij zichzelf noemt, de ‘aanjager’ van dit platform voor Modern Werkenden: Roos Wouters. 

Roos WoutersRoos, je hebt het vast al honderd keer uitgelegd, maar je moet er toch nog een keer aan geloven: wie zijn toch die Modern Werkenden waar jij het alsmaar over hebt?

Vroeger was je werkgever of werknemer, of heel misschien een kleine zelfstandige. Tegenwoordig is dat onderscheid niet zo scherp meer. Je ziet bijvoorbeeld steeds meer mensen die studeren en die daarnaast een baan hebben of als zzp’er ondernemen. Werknemers hebben naast hun baan een eigen bedrijf of doen vrijwilligerswerk. Pensioengerechtigden werken nog een aantal jaren door in hun vak of slaan een heel andere richting in.

Het is tegenwoordig niet meer alleen of of, maar steeds vaker en en. Al die mensen die zich niet in een hokje laten stoppen als vast of flex, als werknemer of werkgever, maar die voor zichzelf een hybride loopbaan creëren al naar gelang hun wensen en behoeften, dat noem ik Modern Werkenden.

Geweldig, als mensen zelf hun broek willen ophouden

Een nieuw fenomeen dus, zeker op deze manier en in deze omvang. Zo nieuw dat de politiek en de polder zich er nog niet goed raad mee weten. In de aanloop naar de verkiezingen voor de Tweede Kamer stelde jij zelfs dat de Modern Werkenden überhaupt niet vertegenwoordigd zijn in Den Haag. Hoe erg is dat, en waarom?

Modern Werkenden worden niet als zodanig geraadpleegd als er belangrijke beslissingen moeten worden genomen. Zoals over werk en zekerheid. Laat staan dat ze aan tafel zitten om mee te praten. Daardoor verzanden we in traditionele oplossingen, die ons geen ruimte laten om ons te ontwikkelen.

Neem de opkomst van de zzp’ers, van wie een groot deel hybride werkt. De polder ziet die zzp’ers als een probleem, terwijl het natuurlijk geweldig is als mensen zelf hun broek willen ophouden. Tijdens de afgelopen crisis hebben we gezien dat het niet slim is om al je eieren in één mandje te doen.

Als je je baan verliest of je raakt een grote opdrachtgever kwijt, dan is het juist heel fijn als je daarnaast nog iets anders hebt om op terug te vallen. Wetten en regels moeten daarop aangepast worden maar dat gebeurt niet, doordat de Modern Werkende onvoldoende wordt gehoord.

Dat is vast heel frustrerend voor die zzp’ers en die andere Modern Werkenden, maar dat is natuurlijk maar een minderheid. De meeste werkende Nederlanders werken helemaal niet modern en zijn al helemaal geen zzp’er. De samenleving als geheel heeft daar toch helemaal geen last van?

Nou, ik denk dat de samenleving daar wel degelijk last van heeft. Uit allerlei onderzoeken blijkt dat mensen pas innovatief, creatief en flexibel kunnen zijn als ze een bepaalde mate van zekerheid hebben. Belangrijke zaken als pensioenen en verzekeringen zijn ontworpen voor de arbeidsmarkt uit de tijd dat Philips nog gloeilampen maakte.

Die arbeidsmarkt, met banen voor het leven, die bestaat niet meer. Daar is een veel flexibelere arbeidsmarkt voor in de plaats gekomen waarin mensen zelf vormgeven aan hun leven en aan hun loopbaan. Soms met een aanleiding van buitenaf, meestal van binnenuit. Maar in plaats van dat we de sociale zekerheid aanpassen zodat die kan meebewegen met de zich veranderende werkelijkheid, proberen we de oude toestand te herstellen.

Dat herstellen van het verleden lukt natuurlijk niet, en daar hebben nu heel veel mensen last van. Ook de mensen die op dit moment nog een ‘vaste’ baan denken te hebben. Dat is onhandig, dat is inefficiënt, dat leidt niet tot kwaliteit en dat kost ons met zijn allen heel veel geld.

Zelfs al zet je het hele zzp-verhaal opzij en denk je alleen maar aan de mensen die om de zo veel tijd van baan veranderen, dan nog zijn we erbij gebaat als hun sociale voorzieningen en dingen als scholing worden losgekoppeld van de contractvorm die ze nu toevallig hebben en van de branche waarin ze nu toevallig werkten.

Zekerheid laten meebewegen

Dat klinkt allemaal mooi en prachtig, voor al die jonge hippe mensen die inderdaad van de ene klus naar de andere hoppen en die niet vastzitten aan een branche. Maar het is toch zo, dat de overgrote meerderheid van de werkende bevolking maar voor een vak is opgeleid, maar een functie heeft, en een contract voor onbepaalde tijd? Die schieten er toch niks mee op als we dat allemaal gaan flexibiliseren en de sociale zekerheid minder zeker gaan maken?

Het vaste contract dat een deel van de werkenden denkt te hebben, is een illusie geworden. De crisis heeft laten zien dat je bij een bank kunt werken en een godsvermogen verdienen maar dat je morgen op straat kunt staan. Wat doe je dan?

We noemen het alleen maar een vaste baan. Juridisch heb je een contact voor onbepaalde tijd. Zoals aan alles, komt ook daar ooit een eind aan. Alleen weet je niet of dat over tien jaar is of over tien dagen. Toch geven we hypotheken, verzekeringen en andere voorzieningen, allemaal op basis van die fictie van de vaste baan. Dat is een droom waar we wakker uit moeten worden.

We moeten meebewegen met de werkelijkheid. Naast de zeven miljoen Nederlanders met niet zo heel erg vaste banen zijn er ook nog eens meer dan twee miljoen die flexibel werken of zzp’en. En dat worden er alleen maar meer. Dan zullen we toch echt moeten gaan zorgen dat we op een andere manier omgaan met onzekerheid, door te flexibiliseren en vooral ook door de zekerheid te laten meebewegen. 

Een lonkend perspectief – naar het verleden

Jij komt dus op voor Modern Werkenden, voor hybride werkenden. Waarbij je aantekent dat wat goed is voor hen, ook goed is voor de samenleving, dus ook voor alle andere mensen die op andere manieren aan het werk zijn.

Maar dan hoor ik de baas van FNV Zelfstandigen al zeggen: ‘Ja, dat is allemaal hartstikke waar, en daarom komen wij binnen de FNV juist op voor álle werkenden.’ Is dat niet veel beter dan, om voor alle werkenden op te komen en niet alleen maar voor Modern Werkenden?

Dat geluid heb ik ook gehoord. Maar ik denk dat de FNV die zegt voor alle werkenden op te komen, dat in werkelijkheid niet doet. Als puntje bij paaltje komt strijden ze voor wat zij noemen ‘echte banen’. De banen uit de tijd dat Philips nog gloeilampen maakte. Dat is een lonkend perspectief – naar het verleden. Dan kun je rode sjaaltjes omhangen en gaan staken wat je wilt, maar daarmee krijg je die tijd niet terug. De vakbeweging heeft een ideaal voor de toekomst maar ze voeren het uit alsof we ons moeten voorbereiden op het verleden.

Begrijp me niet verkeerd: voor sommige branches en werkenden levert de FNV fantastisch werk. Denk aan de schoonmaak en de haven, waar arbeiders geconfronteerd worden met echte ongelijkheid. Laat ze dat vooral blijven doen, daar kan en wil ik niet mee concurreren. Zoals ook VNO-NCW geweldig opkomt voor Shell en andere grote bedrijven. Die belangen worden echt heel goed behartigd. Maar voor Modern Werkenden komen ze niet op.

Datzelfde VNO-NCW publiceert anders de laatste tijd het ene artikel na het andere waarin ze het opnemen voor zzp’ers, in hun opinieblad Forum.

Ja, ik ben daar ook van onder de indruk. Zij zien de behoeften van Modern Werkenden beter dan de werknemersbonden, terwijl ik denk dat de ZZP’ers in principe de nieuwe arbeiders zijn. De FNV en het CNV hebben hard gestreden om de arbeider te emanciperen maar de zzp’ers die zichzelf hebben geëmancipeerd mogen niet op kamers. Dat vind ik een hele rare.

Dat wat betreft werkgevers en werknemers. Ondertussen zijn er ook nog de belangenorganisaties van ZZP’ers zelf. Afgelopen week kreeg je publiekelijk op je donder van PZO-ZZP dat de zzp’er juist wel vertegenwoordigd is in Den Haag. Want hun voorzitter zit nota bene in de SER. Telt dat niet dan?

Nou ja, voorzover de SER nog iets te betekenen heeft. Hun voorzitter is er plaatsvervangend lid, niet met een mandaat van zzp’ers maar van VNO-NCW, waar PZO in feite in op is gegaan. Ik zie het hem proberen, ik vind het bewonderenswaardig, en ik moedig hem aan om vol te houden. Maar hij weet ook dat hij monddood wordt gemaakt op het moment dat hij ingaat tegen het belang is van de koepel waaronder hij valt. Net zoals dat gaat met FNV Zelfstandigen. Zodra er echte beslissingen moeten worden genomen, raken de belangen van hun doelgroep ondergesneeuwd.

Belangen bij elkaar optellen

Als belangenbehartiging via de bestaande instituties niet werkt, hoe dan wel?

Ik zie steeds al die deelpartijen die opkomen voor deelbelangen verzanden in welles-nietes ruzietjes, waardoor ze uiteindelijk geen stap verder komen. We moeten ophouden met die kleine piepstemmetjes van ‘Hé hallo, wij zijn er ook nog.’

Ik denk dat er een derde weg moet komen, waarbij we niet uit elkaar worden gespeeld maar juist bij elkaar moeten gaan. Zelfstandigen met en zonder personeel, meer of minder ondernemende professionals, werknemers die oplopen tegen de hokjesgeest van eeuwig bij die ene werkgever in dienst zijn en die zeggen: ‘Ik hop van de ene werkgever naar de andere en ik wil dat de arbeidsmarkt en de sociale voorzieningen met mij mee hoppen.’

Laten we al die belangen bij elkaar optellen en zeggen: ‘Wij zijn niet tegen de flexibilisering van de arbeidsmarkt maar wij gaan wel zorgen dat die flexibilisering ons niet bijt.’ Volgens mij is dat in ieders belang.

Oké, dan heb je een case gebouwd voor overstijgende belangenbehartiging, voor gezamenlijke vertegenwoordiging, niet alleen van die moderne werkenden maar eigenlijk van alle werkenden.

Nu wordt er in Den Haag al een halfjaar gepraat over een nieuw kabinet. Er zitten vier partijen aan tafel die alle vier in hun verkiezingsprogramma’s wel punten hadden die over de arbeidsmarkt en over de positie van werkenden gingen. Gaat daar wat uitkomen denk jij, verwacht jij daar wat van?

Nee, vrij weinig. Ik denk dat het – net zoals dat er geen sociaal akkoord is bereikt – zo’n moeilijk onderwerp is voor deze partijen dat ze zich er niet aan zullen branden. Ze hebben het volgens mij al moeilijk genoeg, dus ik denk dat – als er iets komt – het hele slappe water-bij-de-wijn compromissen zullen zijn die nog steeds geen antwoord bieden op de uitdaging die er ligt.

Ik zie de formatie vooral als een periode waarin ik hoop dat Modern werkenden zich realiseren dat het tijd wordt om zich te verenigen. Als de Werkvereniging aan kracht wint dan hoeven we ons ook niet meer alleen door politiek en bonden te laten leiden.

Samen kunnen we heel duidelijk aangeven waar Modern Werkenden behoefte aan hebben. Met partijen die wél willen vernieuwen kunnen we ook gewoon zelf met oplossingen komen. Je ziet heel veel leuke en tegelijk ongelooflijk functionele oplossingen ontstaan om de vrijheden en de flexibiliteit te creëren waar Modern Werkenden behoefte aan hebben.

Rutte-3

Dus eigenlijk had Gerrit Zalm als informateur jou ook helemaal niet aan tafel hoeven uit te nodigen om toe te lichten hoe dat met die Modern Werkenden moet, ze gaan het gewoon zelf doen?

Als we met een grote massa waren geweest had ik gezegd: ‘Je bent dom dat je ons niet uitnodigt.’ In de tussentijd denk ik: ‘Laten we gewoon zelf gaan kijken wat we kunnen doen om het ons gemakkelijker te maken, binnen de wet- en regelgeving zoals die nu is. Dat ‘handen uit de mouwen’ is eigenlijk een principe waar zzp’ers altijd al vanuit zijn gegaan. Daarom worden ze niet zo makkelijk lid ergens van, ze doen het gewoon. Zo zit ik zelf ook in elkaar. Maar tegelijkertijd denk ik: ‘Als we dit samen doen, gaat het wel een stuk beter en efficiënter.’

Snijden mensen zich niet in de vingers als ze dat soort dingen zelf gaan organiseren of dat via jouw platform gaan organiseren? Ik bedoel, die politiek in Den Haag stelt wel de kaders, die maakt de wet- en regelgeving voor de arbeidsmarkt, voor het sociale stelsel. Dikke kans dat Rutte-3 aan de zelfstandigenaftrek gaat morrelen, dat er een verplichting komt om je te verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid, dat er verplicht pensioensparen bij komt. Dan word je toch weer in die oude kaders gedrukt.

Ja, geloof je dat het die kant op gaat? Want ik vraag me dan af hoe gaan ze willen gaan verplichten en hoe ze dat dan gaan uitvoeren? Misschien op de manier van de ChristenUnie: je raakt je zelfstandigenaftrek kwijt als je het niet doet? Daar ben ik geen voorstander van, maar als het daar toch van komt, dan moeten we er als Werkvereniging voor zorgen dat bijvoorbeeld meedoen aan een broodfonds ook telt als je risico op arbeidsongeschiktheid managen. Of dat het ook als sparen voor je pensioen wordt gezien als je je hypotheek versneld aflost om later lagere vaste lasten te hebben. Daar kunnen we ons dan met elkaar hard voor maken. 

Jouw Stem

Dat klinkt als een concreet actiepunt.  Zijn er nog meer dingen die de formerende partijen zouden kunnen oppakken, als ze het eigen initiatief van mensen niet in de wielen willen rijden maar het juist ondersteunen?

Er wordt van alles beweerd over zzp’ers en flexwerkers, vaak op niks af. Bijvoorbeeld dat ze niks doen om hun risico’s te managen. Daar gaan we tegenwicht aan bieden met Jouw Stem, ons middel om Den Haag te laten weten wat Modern Werkenden ervan vinden.

Zo geeft een groot gedeelte aan niet eens zozeer tegen verzekeringen als zodanig te zijn, maar gewoon geen vertrouwen te hebben in de huidige verzekeringsmaatschappijen. Ze vinden de premie te hoog, de dekking te beperkt, en als het erop aankomt moet je maar afwachten of je wat krijgt. Daartegenover staat dat ze wel vertrouwen hebben in broodfondsen, met hun onderlinge en wederkerige solidariteit.

Wat je ook vaak hoort is dat zzp’ers niet zouden investeren in het onderhoud van hun kennis en vaardigheden. Daardoor zou het opleidingsniveau in de arbeidsmarkt verschralen. Maar dat klopt gewoon niet. Uit Jouw Stem blijkt juist dat het de werkgevers zijn die niet in mensen investeren als die geen vast contract hebben. Omdat ze bang zijn dat ze dan mensen voor de concurrent zouden opleiden. Dat treft vooral flexwerkers, niet de zzp’ers.

Van de zzp’ers, blijkt uit onderzoek, investeert driekwart tijd en geld in hun eigen opleiding en ontwikkeling. Natuurlijk doen ze dat, want als ze niet bij blijven krijgen ze geen opdrachten meer. Alleen, net als met verzekeringen doen ze dat vaak niet via het gangbare aanbod, omdat dat niet is afgestemd op hun wensen en behoeften. In plaats daarvan lezen ze, volgen ze webinars en online trainingen, en leren ze van elkaar en van hun werk.

Kort samengevat: je verwacht dus heel veel van het eigen initiatief van mensen en van hun wil en hun vermogen om samen met elkaar alternatieven te ontwikkelen waardoor ze zo min mogelijk last hebben van wat er vanuit Den Haag op ze af komt.

Wat hebben mensen die zelf iets willen organiseren en zelf initiatieven willen nemen als Modern Werkende er op dit moment concreet aan om zich bij jou aan te sluiten?

Het belangrijkste wat de Werkvereniging op dit moment aan mensen te bieden heeft is dat ze elkaar daar gaan vinden. Dat ze niet hoeven te kiezen voor een van de deelbelangen waar werkgeversorganisaties, werknemersbonden en zzp-bonden voor staan.

De Werkvereniging is het platform waar we met elkaar een duidelijk en krachtig geluid kunnen laten horen. Wij willen wel met onze tijd mee, wij willen wel flexibiliseren, wij zijn bereid om over onze eigen schaduw heen te stappen: kijk maar! 

De Dag van het Werk

Hoe groot schat jij op enige termijn het potentieel van de Werkvereniging, hoeveel mensen gaan daar lid van worden?

Dan moet je verschil maken tussen de mensen die via Jouw Stem input geven voor onze acties en stellingnames, en de deelnemers die ook financieel bijdragen. Die eerste groep, die groeit snel en die kan heel groot worden, zeg tienduizenden. Die tweede groep – wie wordt nog ergens lid van tegenwoordig? – dat zijn er nu bijna honderd en dat zullen er een paar duizend worden. Onze strategie is die van de langzame haast. Wij zeggen liever niet meer dan we op dat moment ook echt kunnen waarmaken.

De Werkvereniging moet het zeker nu nog hebben van de pioniers die tegen elkaar zeggen: ‘Wij hebben er zin in, wij gaan het doen’ en die pas langzamerhand meer geluid gaan maken. Dat is geloofwaardiger dan wanneer je begint met op je borst te roffelen. Ondertussen merk ik aan de reacties van mensen met wie we in gesprek willen, dat ons verhaal wordt herkend en gewaardeerd. Kennelijk is de tijd daar rijp voor.

En die Dag van het Werk die jullie op 11 mei houden, is de tijd daar ook rijp voor?

De Dag van het Werk, en van de Werkende, heeft een dubbele functie. Aan de ene kant willen we de boodschap over het voetlicht brengen dat de wereld van werk en zekerheid ingrijpend verandert en dat je daar als werkende je voordeel mee kunt doen.

Aan de andere kant willen we onze deelnemers – die pioniers waar ik het over had – bij elkaar brengen zodat ze zich kunnen laten inspireren, door elkaar en door andere voortrekkers van het Modern Werken. Dat gaan we doen op 11 mei in Utrecht, bij Seats2Meet.

Interview: Pierre Spaninks (zelf ook deelnemer in de Werkvereniging)

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *