Hoezo, pensioenakkoord? ZZP’ers is niets gevraagd

Er zou een akkoord zijn tussen werkgevers en werknemers over de toekomst van ons pensioenstelsel. Voor het gemak hebben die daar ook de zzp’ers maar even in meegenomen. Hen hangt een verplichte collectieve regeling boven het hoofd, met een opt-out onder voorwaarden. Probleempje: zzp’ers zelf is niets gevraagd.

Het gaat om een concept van een pensioenakkoord, berichten de media. Dat akkoord moet nog worden vastgesteld door de SER – wat geen probleem zal zijn. Maar dan moet het kabinet er nog ‘ja’ tegen zeggen, minister Koolmees (D66) van Sociale Zaken voorop. Dat zal meer voeten in aarde hebben.

Wat weten we van de afspraken die zouden zijn gemaakt over zzp’ers en hun pensioenen? 

Ook zelfstandigen zouden onder het collectieve pensioen moeten gaan vallen. Niet alleen zzp’ers maar alle zelfstandige ondernemers, ook degenen die wel personeel hebben. Tegelijkertijd zou er een mogelijkheid komen voor zelfstandigen om daar weer uit te stappen, een zgn opt-out.

Meer dan dat weten we niet. En dat roept dus meteen allerlei vragen op:

  • Over welke zelfstandigen hebben we het hier eigenlijk? Over iedereen die een inkomen heeft als ondernemer? Ook de scholier die wat in telefoonhoesjes handelt, ook de werknemer die naast zijn baan een klein bedrijfje probeert op te bouwen, ook de pas afgestudeerde die in afwachting van een baan wat bijverdient als zzp’er via een platform?
  • Mogen die zelfstandigen dan straks ook in de besturen van de pensioenfondsen? Of wordt dat ook weer ‘voor u, over u, zonder u’?
  • Hoe hoog wordt de premie? En wie gaat dat betalen? Werknemers betalen maar de helft van hun pensioen zelf, de rest komt van de werkgevers. Maar zelfstandigen hebben geen werkgever, dus die zouden dan dubbel zo duur uit zijn voor hetzelfde pensioen.
  • En die opt-out? Dat klinkt mooi, maar wanneer mag je daarvan gebruikmaken? Mag je dat zelf kiezen of moet je daarvoor weer aan allerlei voorwaarden voldoen. En wie beslist daar dan over?

Al met al lijkt het er niet op dat werkgevers en werknemers echt hebben nagedacht over de oudedagsvoorziening voor zelfstandigen. Laat staan dat ze die zelfstandigen hebben gevraagd waar zij zelf behoefte aan hebben.

Daarmee lijkt het pensioenplan vooral een cadeautje van de werkgevers aan de vakbonden. Die dringen al jarenlang aan op verplichte pensioenen voor zzp’ers. Werkgevers waren daar altijd op tegen, maar blijkbaar is het nu belangrijker om de bonden te pleasen dan de zzp’ers.

Waarom vinden de vakbonden dit zo belangrijk?

Voor een deel zal het vast oprechte bezorgdheid zijn – of daar nou reden voor is of niet. Het idee bestaat nu eenmaal dat vooral kleine zzp’ers straks alleen maar AOW hebben, en dat houdt natuurlijk niet over.

Alleen: zulke zielige zzp’ers, daarvan zijn er niet zo veel. En welk probleem los je op als je die mensen premie laat betalen voor een aanvullend pensioen? Die premie is altijd een percentage van het inkomen, als je heel weinig verdient is dat ook een heel lage premie, en dan levert dat ook een maar een heel laag aanvullend pensioen op.

Voor een ander deel is het ook puur eigenbelang van de vakbonden. Hoe meer mensen premie betalen, hoe groter de macht van de pensioenfondsen, en hoe groter ook daarmee de macht van de bonden.

Maar wat de doorslag zal geven voor de vakbonden: als ze zzp’ers een verplicht pensioen kunnen aansmeren, komen die daarmee voor hogere kosten te staan. Als ze dat kunnen doorrekenen in hun tarieven, worden ze duurder en minder aantrekkelijk voor opdrachtgevers. Als ze dat niet kunnen doorrekenen, gaan ze failliet.

In beide gevallen zet een verplichte pensioenregeling zzp’ers op de arbeidsmarkt op achterstand. Volgens de vakbonden en hun politieke geestverwanten is dat goed voor werknemers. 

Waar zouden zzp’ers wél wat aan hebben? 

ZZP’ers zijn net als andere ondernemers gewend dat ze zelf voor hun oude dag moeten zorgen. En er zijn er ook heel veel die dat doen, met goed resultaat. Door te sparen, door te beleggen, sparen, door een lijfrente op te bouwen, door een huis te kopen of twee huizen of drie.

En vergeet niet: heel veel zzp’ers hebben voordat ze begonnen ook al een of meer banen gehad en daar een aanvullend pensioen opgebouwd. Daardoor staat de doorsnee zzp’er er helemaal niet zo slecht voor.

ZZP’ers – zeker de bewuste, zelfgekozen fulltimers niet –  zijn niet gebaat bij nog meer verplichtingen. Die hebben behoefte aan ruimte om zelf hun zaakjes te regelen, op een fiscaal vriendelijke manier. Net zoals werknemers, maar dan anders.

UPDATE 30-5-2018 13:54

De Telegraaf heeft de tekst van het concept akkoord gepubliceerd. Daarin staat de volgende passage over zzp’ers en hun pensioenen:

D. Verbreding basis onder collectieve aanvullende pensioenregelingen

Een toenemend aantal werkenden bouwt weinig tot geen aanvullend pensioen in de tweede pijler op. Dit kan leiden tot een (grote) inkomens achteruitgang bij pensioneren. De diversiteit onder zzp’ers is groot. Zzp’ers vallen veelal niet onder de verplichte pensioenopbouw. Van pensioenproducten in de derde pijler die zich specifiek richten op de doelgroep zzp’ers wordt maar beperkt gebruik gemaakt. Het inkomen voor de oude dag van zzp’ers wordt met name opgebouwd in de vierde pijler, via vrije besparingen of beleggingen of aflossing van de hypotheek, of is in het verleden opgebouwd in de tweede pijler in een periode dat als werknemers is gewerkt. In sommige sectoren, zoals de landbouw en de detailhandel, bouwen zzp’ers veel vermogen op in het eigen bedrijf. Bij bedrijfsbeëindiging kan dit vermogen naar verwachting worden omgezet in inkomen voor de oude dag. Tegelijkertijd groeit ook de groep zzp’ers die noch in eigen onderneming, noch in derde of vier pijler vermogen opbouwt. En het niet meedoen in de tweede pijler versmalt bovendien de basis onder deze pijler. Een toekomstbestendige en robuuste tweede pijler, zoals we beogen met onze inspanningen, zal ook voor zzp’ers toegankelijk en aantrekkelijk moeten worden.

Maatregelen:

  1. Zzp’ers kunnen vrijwillig pensioenopbouw in de tweede pijler voortzetten als een werknemer zzp’ers wordt. Het collectieve karakter zorgt ervoor dat geprofiteerd kan worden van (kosten)voordelen in beleggen, administratie en het afdekken van risico’s.
  2. Het nieuwe contract maakt het – na afschaffing doorsnee systematiek – beter mogelijk voor nieuwe zelfstandigen te kiezen om pensioen te blijven opbouwen bij hun pensioenuitvoerders.
  3. Wetgever moet het mogelijk maken dat zzp’ers zich vrijwillig kunnen aansluiten bij een pensioenfonds, in de sector of het bedrijf waar ze nu werkzaam zijn.
  4. Zeker in pensioenfondsen met een verbeterde premieregeling kan eenvoudig mogelijk worden gemaakt dat zzp’ers afhankelijk van het bedrijfsresultaat een variabele premie inleggen. Ook het nieuwe contract kan – in combinatie met de afschaffing van de doorsneesystematiek – het interessanter maken voor zzp’ers om deel te nemen. De bestaande mogelijkheden voor pensioen voor zzp’ers in de tweede pijler kunnen gemakkelijker per sector rekening houdend met de heterogeniteit per bedrijfstak of per beroepsgroep ingezet worden. De tweede pijler wordt zo toegankelijker en aantrekkelijker voor zzp’ers.
  5. Het is nu ook al mogelijk om zzp’ers onder de verplichtstelling in de tweede pijler te brengen. Dat kan door een beroepspensioenregeling verplicht te stellen, of door zelfstandigen onder de verplichtstelling van een bedrijfstakpensioenfonds te laten vallen. In andere sectoren is wellicht auto enrollment met opt-out voor zzp’ers een goed alternatief. Mogelijk is hier ondersteunende regelgeving noodzakelijk. ‘Centrale sociale partners willen bevorderen dat zzp’ers adequaat pensioen opbouwen. Daartoe maken zij een handreiking voor decentrale sociale partners hoe zij – samen met zzp’ers – de bovenstaande mogelijkheden kunnen benutten en welke stappen daarvoor nodig zijn. In sectoren kunnen sociale partners en zzp-organisaties onderzoeken of en hoe zij de bestaande mogelijkheden, zoals een verplichtstelling of auto enrollment, al dan niet met opt-out mogelijkheid voor zzp’ers en/of variabele inleg, kunnen realiseren voor zzp’ers. Belangrijk is dat er daarvoor draagvlak bij zzp’ers bestaat. Ook om zzp’ers onder de verplichtstelling te brengen, is het nodig dat zzp’ers in de betreffende sector daar in georganiseerd verband aan meewerken. Bij een opt-out regeling lijkt dit eerder haalbaar.

PM bespreken met Koolmees uitwerking passage met betrekking tot zzp’ers met een laag inkomen die meer dan drie maanden werkzaam zijn bij een opdrachtgever of reguliere bedrijfsactiviteiten verrichten.

Even schietend vanaf de heup een korte puntsgewijze reactie.

ad 1: Vrijwillig voortzetten kan nu al, voor max 10 jaar, mits aangevraagd binnen korte tijd na start als zzp’er, maar is voor veel zzp’ers te duur wegens wegvallen werkgeversdeel

ad 2: Ik zie niet een, twee, drie hoe de afschaffing van de doorsnee-systematiek aansluiting bij een pensioenfonds makkelijker maakt

ad 3: Veel zzp’ers zijn werkzaam in meerdere sectoren tegelijk of in verschillende sectoren na elkaar, bij welk pensioenfonds moeten ze zich dan aansluiten?

ad 5: Blijkbaar wordt verplichtstelling met of zonder opt-out overgelaten aan decentraal overleg, dat leidt onvermijdelijk tot rechtsongelijkheid

ad PM: Wordt hier gehint op een verplichtstelling zonder meer voor ‘schijnzelfstandigen’ aan de onderkant van de markt?

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *