Niet alleen opdrachtgevers maar ook ZZP’ers weten niet meer waar zij aan toe zijn met de criteria voor inhuur

Een grote meerderheid van zzp’ers weet niet precies wanneer een opdrachtgever hen nou wel of niet mag inhuren. Dat is een van de conclusies uit het onderzoek Zelfstandigheid zzp’ers dat inhuurspecialist Brainnet liet uitvoeren onder ruim 1000 zzp’ers en werknemers. De uitkomsten bevestigen het beeld dat de wet DBA niet heeft gezorgd voor de gewenste duidelijkheid en de hoogs noodzakelijke rust in de markt.

Cover van het besproken onderzoeksrapport

De criteria voor het wel of niet mogen inhuren van zelfstandigen staan beschreven in het Handboek Loonheffingen van de Belastingdienst. Doordat met de wet DBA de VAR-verklaring is afgeschaft (waar opdrachtgevers vroeger op konden vertrouwen als zij zzp’ers wilden inhuren) hebben die regels ineens weer een veel groter gewicht gekregen.

Nadat eerder deze week al bleek dat opdrachtgevers grote moeite hebben om nog te begrijpen wat de Belastingdienst wel of niet goedkeurt en waarom, blijkt nu dat ook meerderheid van de zzp’ers en hun collega’s in loondienst niet weten op basis waarvan de Belastingdienst de regels handhaaft of wil gaan handhaven.

Welke regels vinden werkenden wel belangrijk en welke niet?

Behalve zicht krijgen op de mate waarin de regels bekend zijn, wilde Brainnet met dit onderzoek ook komen tot een weging van bestaande regels te komen. Daarom werd zzp’ers en werknemers gevraagd hoe zwaar zij denken dat de indicaties van de Belastingdienst volgens de huidige wetgeving wegen, op een schaal van 1 tot 10.

Daarnaast werd gevraagd hoe zwaar werkenden persoonlijk vonden dat de indicaties voor loondienst cq zelfstandigheid in toekomstige wetgeving zouden moeten wegen. De onderzoekers hadden daarbij vooral interesse in het begrip ‘gezag’, dat in de discussie een sleutelrol speelt.

Uit het onderzoek blijkt nu dat respondenten weinig verschil zien tussen de criteria waarmee ‘gezag’ wordt beoordeeld. Juridisch zwaarwegende criteria lijken voor hen bijna even zwaar te wegen als criteria die in de rechtspraak doorgaans weinig gewicht in de weegschaal leggen.

Sommige criteria mogen van zzp’ers wel zwaarder wegen

ZZP’ers denken dat voor de Belastingdienst drie criteria momenteel zwaar wegen. Er is volgens hen sprake van gezag als de opdrachtgever hen doorbetaalt bij ziekte of ongeval, als ze geen andere opdrachten mogen aannemen, en als er sprake is van een concurrentie- of relatiebeding.

In de toekomst zou de Belastingdienst volgens zzp’ers strenger mogen kijken of er betaald verlof wordt opgebouwd, of er wordt doorbetaald als er tijdelijk even geen werk is, en of er wordt doorbetaald bij ziekte of ongeval.

Andere criteria mogen minder zwaar wegen

Aan andere aanwijzingen voor een dienstverband tilt de Belastingdienst in de perceptie van zzp’ers minder zwaar, zoals al dan niet verplichte deelname aan bedrijfsactiviteiten, de vraag of het uit te voeren werk geen wezenlijk onderdeel is van de bedrijfsactiviteiten van de opdrachtgever, en aan het gebruik van visitekaartjes.

Aan deelname aan bedrijfsactiviteiten (zoals werkoverleg en team-uitjes) zou de Belastingdienst volgens zzp’ers nog minder gewicht mogen toekennen, net als de vraag wie bepaalt met welke materialen wordt gewerkt en welke hulpmiddelen worden gebruikt.

ZZP’ers begrijpen dat de regels soms streng moeten zijn en accepteren dit ook als het om harde elementen gaat, zoals een concurrentie- of relatiebeding, aansprakelijkheidsrisico’s, beloning en leiding cq toezicht.

Aan de andere kant ervaren zzp’ers de regels soms als te streng, met name ten aanzien van de zachtere kant van hun werkzaamheden of elementen die meer buiten hun macht liggen. Hoe dan ook vragen alle elementen om meer duidelijkheid, blijkt uit het onderzoek.

Handhaving in de eerste plaats bij de opdrachtgever, niet bij de opdrachtnemer

Het is een mooie toevalstreffer dat dit onderzoek onder zzp’ers en werknemers nu verschijnt, enkele dagen na de kamerbrief van staatssecretaris Menno Snel waarin het ging over opdrachtgevers cq werkgevers. Daar vormt het een welkome aanvulling op.

De relevantie van de resultaten voor het beleid zijn echter beperkt. Onder de wet DBA doet de persoon van de opdrachtnemer er niet zo veel toe, en zijn ondernemerschap ook niet. Dat was belangrijk onder de VAR, en die is met de DBA afgeschaft. Nu wordt er niet meer gekeken of de zzp’er een echte zelfstandige is, maar of het werk dat hij/zij doet in loondienst moet of op basis van zelfstandigheid mag.

Handhaving vindt eerst en vooral plaats bij de opdrachtgever. De gevolgen van fouten kunnen uiteindelijk wel neerdalen bij de zzp’er, maar van boetes zal niet gauw sprake zijn, hooguit van naheffing van ten onrechte verkregen fiscale faciliteiten (zoals de zelfstandigenaftrek).

Niet gek dat zzp’ers niet weten waar zij aan toe zijn

Het is niet gek dat veel zzp’ers niet precies weten waar zij nu aan toe zijn. Die uitkomst van het onderzoek is in lijn met eerder onderzoek naar de (on-)bekendheid met de wet DBA, bijvoorbeeld van ABN-AMRO.

Er is al jaren discussie aan welke regels men zich heeft te houden. Momenteel is de derde commissie van geleerden in een paar jaar tijd daarover bezig. De politiek komt er ook niet uit. Opdrachtgevers hebben amper benul. De Belastingdienst probeert ook maar wat. Eigenlijk is het zo dat iedereen die hier zegt: ‘Ik weet hoe het zit’, daarmee laat blijken dat hij niet weet hoe het zit.

Werknemers minder stellig dan hun vakbonden

De uitkomsten van het onderzoek laten wel zien dat de punten waar wetenschappelijk en politiek discussie over is, niet per se dezelfde zijn als wat werkenden (zzp’ers en werknemers) in de praktijk ervaren.

De politiek wil bijvoorbeeld zzp niet meer toestaan voor werk dat ook door werknemers wordt gedaan. Voor de vakbonden en de linkse oppositie is dat zelfs een speerpunt. Maar zzp’ers en werknemers blijken daar onderling behoorlijk verdeeld over te zijn, zelfs de vakbondsleden onder hen. Dat is een opvallend uitkomst van het onderzoek, en iets om rekening mee te houden bij de verdere beleidsontwikkeling.

‘Erken zelfstandigen als volwaardige spelers op de arbeidsmarkt’

Ik mocht bij BNR Nieuwsradio een eerste reactie geven op het onderzoek van Brainnet. Daarin benadrukte ik dat er nu al drie jaar aan wordt gewerkt om de criteria te verduidelijken en eventueel aan te passen. Ik verwacht ik daar geen enkel heil meer van.

De enige manier om nog uit de impasse te komen is om te accepteren dat er geen twee partijen meer actief zijn op de arbeidsmarkt maar drie: werkgevers, werknemers en zelfstandigen.

Erken nou gewoon die zelfstandigen eens als volwaardige spelers en hou op met bij iedere opdracht te willen controleren of het niet misschien toch in loondienst moet. De economie groeit nog steeds, werkgevers schreeuwen om mensen: er is geen enkele reden om zzp’ers dwars te zitten, integendeel.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *