Prinsjesdag 2019: de maatregelen rond ZZP

De troonrede is uitgesproken, het koffertje is geopend. Wat had het kabinet in petto voor ZZP’ers? Afgelopen dagen lekte er al het nodige uit, zoals de verlaging van de zelfstandigenaftrek. Hieronder een overzicht van wat er verder in de begrotingsstukken staat. Vrolijk word ik er niet van.

De koning leest de troonrede 2019 voor in de ridderzaal

Zelfstandigenaftrek omlaag

Het voornemen om de zelfstandigenaftrek te verlagen en de opbrengst daarvan te gebruiken voor een verhoging van de arbeidskorting voor alle werkenden, was al eerder uitgelekt. Het wordt nu uitgewerkt in het Belastingplan dat bij de Miljoenennota hoort. Het kabinet licht die maatregel daar als volgt toe.

“Naast het koopkrachtpakket stelt het kabinet voor om extra geld uit te trekken om op de kortere termijn een structurele hervorming in te kunnen zetten. Het kabinet sluit daarbij aan op de ambitie uit het regeerakkoord om de arbeidsmarkt klaar te maken voor de toekomst. Met onder meer de Wet arbeidsmarkt in balans (WAB) zijn hiertoe stappen gezet en het kabinet heeft de Commissie Regulering van werk (Commissie Borstlap) gevraagd om aanbevelingen te doen voor een fundamentele stap naar een toekomstbestendige arbeidsmarkt.”

“Een van de elementen die daarin een rol zal spelen is het aanzienlijke verschil in de fiscale behandeling tussen werknemers en zelfstandigen. Onder andere dit verschil verstoort de keuze van werkenden en hun werkgevers en opdrachtgevers bij de vormgeving van het leveren van arbeid. Als gevolg daarvan is de flexibilisering van de arbeidsmarkt sterk toegenomen en is een steeds groter deel van de werkenden niet of slechter verzekerd voor werkloosheid, ziekte en arbeidsongeschiktheid en de oude dag. Het kabinet is daarom van mening dat het verschil in fiscale behandeling dient te worden verkleind, zoals ook in het IBO Zelfstandigen zonder personeel (2015) is aangegeven. Tegelijkertijd wil het kabinet voorkomen dat zelfstandigen financieel in de problemen komen.”

Arbeidskorting omhoog

“Het kabinet stelt daarom een combinatie voor van het verhogen van de arbeidskorting en een geleidelijke verlaging van de zelfstandigenaftrek. In het voorstel wordt aan de ene kant de arbeidskorting met ingang van 2020 in drie stappen verhoogd ten opzichte van het basispad. Hiervan profiteren zelfstandigen en werknemers. Aan de andere kant stelt het kabinet voor de zelfstandigenaftrek per 2020 met acht stappen van € 250 en één stap van € 280 te verlagen naar € 5000 in 2028. Dit betekent dat de zelfstandigenaftrek uitkomt op circa twee derde van het huidige niveau. Doordat tegenover de afbouw van de zelfstandigenaftrek maatregelen staan die de lasten verlichten (zoals de verhoging van de arbeidskorting) gaan zelfstandigen er tot en met 2028 in de meeste gevallen nog steeds op vooruit. Voor de jaren 2020 en 2021 zien we dat terug in een positieve koopkrachtontwikkeling voor zelfstandigen.”

Deel opbrengst verlaging zelfstandigenaftrek gereserveerd voor maatregelen Cie Borstlap

Verderop in het Belastingplan blijkt dat de arbeidskorting over het gehele traject wordt verhoogd met in totaal € 285 extra, verdeeld over drie stappen in 2020, 2021 en 2022. De algemene heffingskorting wordt met € 78 extra verhoogd in 2020 en € 2 extra in 2021. Het hoge vennootschapsbelastingtarief blijft in 2020 gelijk aan 25% en daalt in 2021 naar 21,7%.

“Een deel van de budgettaire opbrengst als gevolg van de afbouw van de zelfstandigenaftrek wordt nog niet ingezet en gereserveerd. Deze reservering kan worden gebruikt voor verdere stappen op weg naar een toekomstbestendige arbeidsmarkt, bijvoorbeeld in reactie op de Commissie Borstlap.”

“Onder andere in de brief van 7 december 2018 van de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat, naar aanleiding van de uitgevoerde evaluatie naar de fiscale ondernemersfaciliteiten waarvan de zelfstandigenaftrek de grootste is, heeft het kabinet al opgemerkt dat het verkleinen van de verschillen bijdraagt aan het verminderen van de verstoringen op de arbeidsmarkt. Destijds werd een dergelijke stap nog niet gezet, met het oog op de Commissie Borstlap. De Commissie Borstlap is gevraagd om aanbevelingen te doen voor een fundamentele stap, ook buiten de fiscaliteit, naar een toekomstbestendige arbeidsmarkt. Vooruitlopend op de resultaten daaruit meent het kabinet nu toch al deze maatregel te moeten nemen.”

De opbrengst van de verlaging van de zelfstandigenaftrek is overigens niet genoeg om op de langere termijn de gewenste koopkrachtverhoging voor huishoudens te financieren. Uit de MEV blijkt ook dat van de benodigde 2,1 miljard euro per jaar, de bezuiniging structureel maar 450 miljoen per jaar oplevert.

De verlaging van de zelfstandigenaftrek kan niet los worden gezien van de manier waarop dit kabinet tegen zzp’ers aankijkt. De Miljoenennota is daar heel expliciet over.

Flex en ZZP zijn slecht voor de economie, vindt het kabinet

Ondanks de even spaarzame als obligate mooie woorden kan de Miljoenennnota niet verhullen dat het kabinet weinig op heeft met zzp’ers en andere zelfstandig ondernemers. Het beeld dat het kabinet heeft van deze categorie werkenden is uitgesproken negatief. Een serieuze onderbouwing daarvan zoekt de lezer tevergeefs.

“De Nederlandse arbeidsmarkt kent veel flexwerkers. In internationaal opzicht werken in Nederland uitzonderlijk veel mensen in een flexibel dienstverband of als zelfstandige zonder personeel. Zij dragen bij aan de concurrentiekracht, dynamiek en flexibiliteit van de Nederlandse arbeids­markt en economie. Toch zijn er ook zorgen. De heterogeniteit onder met name zzp’ers is groot en hoewel het met veel van hen goed gaat is er ook een groep (schijn)zelfstandigen ontstaan die grote onzekerheid ervaart over werk en inkomen. Die zzp’ers bevinden zich aan de onderkant van de arbeidsmarkt waar ze zonder bodem concurreren op beloning en arbeids­voorwaarden. Met elkaar, maar ook op een ongelijk institutioneel speelveld met werknemers. Dat leidt tot neerwaartse druk op het inkomen en de arbeidsvoorwaarden van zowel zzp’ers als van werknemers die met zzp’ers moeten concurreren. Zo is slechts 20 procent van de zzp’ers verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en kennen zelfstandigen een veel hoger armoeder­isico dan werknemers. Er zijn daarnaast aanwijzingen dat de toename van het aantal zzp’ers druk uitoefent op de ontwikkeling van de arbeidsproduc­tiviteit in Nederland.”

“Het kabinet treft daarom een breed pakket aan maat­ regelen om ongewenste effecten van de toename van flexibele dienstver­banden en zelfstandigen tegen te gaan door de institutionele verschillen tussen groepen te verkleinen. Zo verkleint de Wet Arbeidsmarkt in Balans (WAB), die begin 2019 werd aangenomen, de verschillen tussen vast en flexibel werkenden. Ook introduceert het kabinet vanaf 2021 een minimum­tarief van 16 euro per uur voor zzp’ers. Voor die laatste groep geldt boven­ dien dat de zelfstandigenaftrek vanaf 2020 in jaarlijkse stappen van 250 euro wordt teruggebracht tot 5000 euro.”

Financiële schokken vermijden

Iets verderop in de Miljoenennota geeft het kabinet zich er nog wel rekenschap van dat het wijsheid zou zijn om ook voor zzp’ers al te grote financiële schokken te vermijden. Het lijkt erop dat het kabinet daarbij het schrikbeeld voor ogen heeft van een nieuwe recessie.

“Financiële schokken zijn slecht voor welvaart en welzijn. Een economische of financiële crisis brengt grote schade toe aan de welvaart, ook op persoon­ lijk niveau. Werkloos raken (en blijven) is immers nadelig voor het persoon­lijke welzijn. Daarom is het belangrijk om economische schokken te voor­ komen of beperken. Dat geldt zeker voor groepen die relatief kwetsbaar zijn voor conjunctuuromslagen: denk aan flexwerkers en zzp’ers, of lager opgeleiden en Nederlanders met een migratieachtergrond die vaker flexibel werk doen. Om de nadelige effecten van economische tegenslag op de welvaart en het welzijn van mensen te voorkomen of te beperken, is het van belang dat de Nederlandse economie schokbestendig is.”

Toch valt het reuze mee, met die tsunami aan zzp’ers

Ondertussen relativeert het Centraal Planbureau in zijn Meerjarige Economische Verkenning (belangrijke input voor de Miljoenennota) de populaire gedachte dat het aantal zzp’ers nog steeds sterk zou groeien en voor problemen zorgt. Het CPB stelt zelfs dat het aandeel van zzp’ers op de arbeidsmarkt al sinds medio 2013 stabiel is, op 12%.

Het is (…) te vroeg om te spreken van een structurele omslag in de aandelen van vaste en flexibele arbeidsrelaties. De gestage daling van het aandeel van vaste contracten is weliswaar tot staan gekomen, maar mogelijk daalt het aandeel weer verder wanneer de werkloosheid oploopt. Overigens is de recente toename van vaste contracten vooral toegekomen aan hoogopgeleiden. Van 2017 op 2018 is de laagopgeleide werkzame beroepsbevolking toegenomen met 28 duizend personen. Iets meer dan de helft van de toename betrof vaste contracten. Bij hoogopgeleiden was de toename 128 duizend personen, van wie ruim 80% een vast contract kreeg. Ook al heeft de krapte op de arbeidsmarkt de kans op het vinden van werk over de hele linie vergroot, een vaste aanstelling blijft voor hoogopgeleide personen beter bereikbaar dan voor laagopgeleide personen. De werkgelegenheidsontwikkeling van zelfstandigen ten opzichte van die van werknemers wordt volgend jaar geremd door de vermindering van de zelfstandigenaftrek.  Het aandeel van zzp’ers is sinds medio 2013 stabiel (12%).

Een arbeidsmarkt met kansen voor iedereen, maar voor zzp’ers wat minder

Cruciaal voor de verdere invulling van het zzp-beleid zijn de begroting en de beleidsvoornemens van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Een “arbeidsmarkt met kansen voor iedereen” is de grote prioriteit voor minster Koolmees.

“In de eerste helft van de regeerperiode hebben we belangrijke stappen gezet op het gebied van de arbeidsmarkt, de sociale zekerheid en het pensioenstelsel, zoals aangekondigd in het regeerakkoord. Het kabinet sloot met de sociale partners een akkoord om het pensioenstelsel te hervormen. Met de inwerkingtreding van de Wet arbeidsmarkt in balans (Wab) op 1 januari 2020 creëren we een eerlijkere arbeidsmarkt door de verschillen tussen vast- en flexwerk te verkleinen.”

“Ook neemt het kabinet maatregelen om de arbeidsmarktpositie van zzp’ers te versterken. Met de aanpak Leven Lang Ontwikkelen (LLO) zetten we stappen zodat mensen vitaal, flexibel en duurzaam inzetbaar zijn op de arbeidsmarkt. Nooit eerder zijn zoveel maatregelen genomen om mensen te helpen hun problematische schulden de baas te worden en niet op achterstand te raken. En het kabinet wil meer mensen met een beperking aan het werk helpen en houden met de aanpak “Het Breed Offensief”. Stap voor stap verkleint het kabinet zo de tegenstellingen op de arbeidsmarkt en werken we toe naar een arbeidsmarkt die kansen biedt aan iedereen. Want ongeacht hoe de arbeidsmarkt verandert, voorop staat dat iedereen moet kunnen meedoen. Werk is de sleutel tot een inkomen, maatschappelijke participatie en integratie.”

Het blijft wachten op een opvolger voor de wet DBA

Maar als het concreet moet worden, blijkt Sociale Zaken nog niet veel verder te zijn gekomen dan vorig jaar rond deze tijd. Minister Koolmees is met van alles bezig, maar het kan nog wel even duren voordat er een opvolger is voor de wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties.

“Uitgangspunt is dat wie voltijd werkt, van die inkomsten moet kunnen leven. Maar dat geldt niet voor een aanzienlijk deel van de zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). In 2017 had 8,6% van de zzp-huishoudens een inkomen onder het bestaansminimum tegenover 1,6% van de werknemers. Voor zzp’ers met lage tarieven is het bovendien onmogelijk om te sparen voor werkloosheid en om zich te verzekeren tegen ziekte en arbeidsongeschiktheid.”

“Om deze urgente problemen aan te pakken, is in het pensioenakkoord besloten tot het inrichten van een verplichte verzekering tegen arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen en is aan de sociale partners gevraagd deze in overleg met zzp-organisaties verder vorm te geven, met het oog op een kabinetsvoorstel.”

“Daarnaast hebben we maatregelen aangekondigd die invulling geven aan het regeerakkoord. We gaan een minimumuurtarief van € 16 invoeren om de groep kwetsbare zelfstandigen aan de onderkant van de arbeidsmarkt meer bescherming te bieden. Bij zzp’ers met een uurtarief boven de € 75 gaan we ervan uit dat mensen kunnen sparen voor werkloosheid en pensioen en dat ze zich kunnen verzekeren. We willen hen meer ruimte geven om te ondernemen. Zij kunnen daarom straks kiezen voor een zelfstandigenverklaring. Hiermee kunnen ze vooraf met hun opdrachtgever afspreken dat ze als zelfstandig ondernemer werken en gevrijwaard zijn van loonheffingen, pensioenverplichtingen en cao-bepalingen. We gaan een webmodule inrichten om opdrachtgevers en opdrachtnemers meer duidelijkheid te bieden over de aard van de arbeidsrelatie en zo terughoudendheid bij opdrachtgevers om een zelfstandige in dienst te nemen zo veel mogelijk weg te nemen. De nieuwe wetgeving zal ingaan in 2021 en de webmodule in 2020.”

Voor Economische Zaken blijven zzp’ers een bijkomstigheid

In het zzp-dossier verdwijnt het ministerie van Economische Zaken de laatste kabinetten steeds meer naar de achtergrond. Dat mag tekenend heten voor hoe zzp’ers tegenwoordig worden gezien: niet meer als ondernemers maar als aanbieders van arbeid. Ook deze begroting van EZ komt niet verder dan zzp’ers een paar keer noemen als ook een doelgroep voor mooie maatregelen waar vooral het mkb van moet profiteren.

“Nederland is een welvarend land. De kwaliteit van leven is hoog in vergelijking met de andere EU-landen en kent op veel aspecten een stijgende ontwikkeling. Ook onze concurrentiepositie is goed. Volgens de Global Competitiveness Index zijn we de derde meest concurrerende economie van Europa en de zesde van de wereld. Die goede uitgangspositie danken we voor een groot deel aan ondernemers – van startups, zzp’ers, familiebedrijven en het mkb tot aan mondiale ondernemingen. Goed functionerende ondernemingen bieden hun medewerkers banen en mogelijkheden om zich te ontwikkelen en vormen zo het sociale verband waarin werknemers zich gewaardeerd en betrokken voelen en van waaruit aan de samenleving wordt bijgedragen. Om onze welvaart ook in de toekomst te behouden is vernieuwing cruciaal. Omdat ondernemers aan de basis staan van nieuwe producten en diensten, is het van belang dat zij de ruimte krijgen om te groeien. Daarom zet EZK erop in om innovatie te stimuleren, digitalisering te versnellen en de juiste randvoorwaarden te scheppen. Zo bouwen we onze internationale toppositie verder uit.”

Het mkb zorgt voor werkgelegenheid, levert nieuwe producten en diensten, en draagt bij aan oplossingen voor alledaagse en maatschappelijke uitdagingen. Daarnaast speelt het mkb lokaal op tal van terreinen een belangrijke rol, bijvoorbeeld door het sponsoren van sportclubs en het aanbieden van leer-werkplaatsen. Daarmee is het mkb belangrijk voor Nederland en de Nederlandse economie. Om mkb’ers – inclusief zzp’ers – nog beter in staat te stellen de vruchten te plukken van de groeiende en snel veranderende economie heeft EZK in 2018 het MKB-actieplan gelanceerd. De meeste acties lopen meerjarig en worden periodiek bijgesteld. Daarmee is in 2018 de basis gelegd voor opschaling in 2019 en verder. Voorbeelden van programma’s waar deze opschaling gestalte krijgt in 2020 zijn MKB!dee (met als doel om via projectvoorstellen van het mkb belemmeringen voor investeringen in scholing en ontwikkeling weg te nemen), het programma Versnelling digitalisering mkb, de uitrol van de cyberweerbaarheidsnetwerken, en de opschaling van de regionale financieringstafels (waarmee ondernemers met een financieringsbehoefte in contact worden gebracht met verschillende financiers). Tevens wordt ingezet op de verdieping van de samenwerking tussen het Rijk en regionale partners (bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden), o.a. via de KvK met de start van het nieuwe programma «MKB-deals» om het brede mkb te helpen met groei.”

Tot slot stelt EZ structureel € 2,5 mln per jaar beschikbaar voor de activiteiten van het Digital Trust Center (DTC) om via voorlichting, tools en advisering bedrijven – van zzp-er tot grootbedrijf – beter in staat te stellen hun eigen cyberweer- baarheid te organiseren. Deze middelen zijn voor opdrachten zoals de ontwikkeling van een website en een online platform, kennisopbouw over cyberrisico’s en kennisdeling met de doelgroep niet-vitale bedrijfsleven.

Eerste reactie

De eerste indruk die dit overzicht wekt, is dat het kabinet volhardt in zijn negatieve benadering van zelfstandigen zonder personeel.

Er blijven drie trajecten naast elkaar lopen: de vervanging van de wet DBA (met als hardste punt een nieuwe invulling van het gezagscriterium), het bedenken van nieuwe regels voor de arbeidsmarkt in bredere zin (de commissie-Borstlap) en hapsnap maatregelen zoals de verlaging van de zelfstandigenaftrek.

Het kan niet anders of daar komen ongelukken van. Ongelukken waar zzp’ers en hun klanten cq opdrachtgevers het slachtoffer worden en waar werknemers van profiteren. Voor een kabinet dat in meerderheid rust op liberale partijen die van oudsher wel wat met ondernemerschap hebben (VVD en D66) is dat uiterst merkwaardig.

Hoe nu verder?

De Tweede Kamer bespreekt de politieke hoofdzaken tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen op 18 september en de Algemene Financiële Beschouwingen begin oktober. Vervolgens worden de begrotingen van de verschillende departementen afzonderlijk behandeld, na voorbereidend overleg in de de betreffende commissies.

Voor het einde van het jaar stemt de Tweede Kamer over de voorstellen en de eventuele wijzigingen. Een zelfde proces maar zonder dat er nog wijzigingen uit voort kunnen komen speelt zich deels parallel hieraan af in de Eerste Kamer. Zodra beide Kamers de wetsvoorstellen hebben goedgekeurd, is de Rijksbegroting vastgesteld.

Vanaf 1 januari kan het kabinet dan de goedgekeurde begrotingen gaan uitvoeren. Veel van de niet-uitsluitend financiële maatregelen moeten echter nog nader worden uitgewerkt, al dan niet na overleg met betrokkenen. Die maatregelen kunnen dan pas worden uitgevoerd als die uitwerking ook parlementair is goedgekeurd.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *