Proefballonnetjes over een verplichte AOV leiden alleen maar af van de echte vragen rond werk en zekerheid

Het ene na het andere proefballonnetje wordt opgelaten over een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen. Ondertussen wil het fundamentele debat over wat we voor de toekomst verwachten van ons werk en onze zekerheden, maar niet  van de grond komen.

In een van de eerste uitzendingen van Werkverkenners, op 21 maart 2017, ging het over de vraag hoe het toch stond met de sociale zekerheid van zzp’ers. Na anderhalf jaar kwam in de uitzending van 30 november 2018 dezelfde vraag weer terug, zij het in een iets andere vorm: ‘Een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor iedereen, is dat een utopie of een noodzaak?’

“Echte zelfstandigen weten prima wat de risico’s zijn en slagen er heel aardig in die te managen”

In de tijd die is verstreken tussen beide uitzendingen is er weinig veranderd. Een fundamenteel debat over wat we voor de toekomst verwachten van ons leven, ons werk en onze zekerheden, wil maar niet  van de grond komen.

Zelfstandigen proberen nog steeds zo goed en zo kwaad als dat kan op eigen houtje iets te regelen. De problemen die er zijn zitten niet bij de stabiele kern van tussen de 500- en 600duizend mensen die er bewust voor hebben gekozen om voor eigen rekening en risico te gaan werken. Die weten namelijk prima wat daar de risico’s van zijn en die slagen er over het algemeen heel aardig in om die risico’s te managen.

Specifieke problemen van specifieke groepen

Degenen die ‘onverzekerd rondlopen’ en die als het mis gaat ‘ten laste van de samenleving komen’ zijn vaker wel dan niet mensen die in een bepaalde fase van hun leven wat bijverdienen als zzp’er (studenten, gepensioneerden, partners van iemand met een vaste baan) of werkzoekenden ‘met een vlekje’ die eerder als zelfstandige aan de bak komen dan bij een werkgever.

Het grootste en misschien wel het enige echte probleem aan de zzp-kant zit hem bij de mensen met de zware, risicovolle beroepen. Het is al jaren bekend dat die zich op de markt niet voor een draaglijke prijs kunnen verzekeren, en dat wordt alleen maar erger. De reden daarvan is dat de verzekeraars hen of helemaal weigeren of van hen zulke hoge premies verlangen dat dat op hetzelfde neerkomt. Zeg: de bouwvakkers van boven de vijftig.

Hoe dan ook, in alle gevallen hebben we het over specifieke problemen van specifieke groepen. Als we het nodig vinden om daar wat aan te doen, dan zal dat dus ook moeten zijn met specifieke oplossingen, op maat voor de betreffende doelgroep. Met generieke maatregelen voor de veel bredere populatie van alle ruim 1 miljoen zzp’ers is het risico levensgroot dat ze hun eigenlijke doel missen en meer kwaad doen dan goed.

“Werkgevers wekken de schijn dat het hen niet zozeer te doen is om het verbeteren van de positie van zelfstandigen als wel om hun eigen portemonnee”

Wat ook niet is veranderd in anderhalf jaar Werkverkenners zijn de posities, de belangen en de standpunten van de organisaties van werkgevers en werknemers. De werkgevers, met name in het midden- en kleinbedrijf, klagen nog steeds steen en been over de wettelijke verplichtingen die zij hebben tegenover langdurig zieke werknemers. Die kunnen hen in voorkomende gevallen inderdaad veel geld kosten.

In plaats van dat die werkgevers zich voor dat risico verzekeren (zo veel hoeft dat niet te kosten) eisen ze dat de overheid het voor rekening van de schatkist neemt. En waar moet de overheid het geld vandaan halen dat daarvoor nodig is? Uit de premies van een verplicht te stellen arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers. Dat is wat het CDA twee jaar geleden al voorstelde in de Tweede Kamer, dat is wat de AWVN onlangs bepleitte in zijn Toekomstagenda voor de arbeidsmarkt, en dat is wat uitzendgigant Randstad deze week ook nog maar eens riep.

De werkgevers en de uitzendbureaus wekken daarmee de schijn dat het hen niet zozeer te doen is om het verbeteren van de positie van zelfstandigen, als wel om hun eigen portemonnee.

“Bij de vakbonden lijkt de gedachte nooit ver weg dat een verzekeringsplicht zzp’ers een stuk duurder zou maken”

Hetzelfde geldt mutatis mutandis voor de vakbonden. Daar lijkt de gedachte nooit ver weg dat een verzekeringsplicht (net als een pensioenplicht) het leven voor zzp’ers een stuk duurder zou maken, dat die dan de extra kosten in hun tarieven zouden gaan doorberekenen, en dat opdrachtgevers er dan eerder voor zouden kiezen om mensen een ‘vaste’ baan te geven.

Eigenlijk is er dus in anderhalf jaar tijd helemaal niets veranderd. De roep om extra verplichtingen voor zzp’ers klinkt eind 2018 nog even luid en even hol als begin 2017. Telkens weer wordt de publieke aandacht opgeëist voor proefballonnetjes die op zijn best tot een verlegenheidsoplossing kunnen leiden. De belangenorganisaties van zzp’ers weten daar weinig anders tegenover te stellen dan een ‘nee’ dat even terecht is als onproductief.

De vragen waar het echt om gaat

Ondertussen blijven de vragen waar het voor de toekomst echt om gaat, ongeadresseerd:

  • Hoe willen we in dit land leven even over pak hem beet twintig, dertig jaar?
  • Wat voor werk willen we dan doen, en hoe?
  • Hoe combineren we dat met de andere dingen die we belangrijk vinden in ons bestaan?
  • Welke zekerheden gaan we daarbij nodig hebben?
  • Waar kunnen en willen we zelf voor zorgen en waar hebben we een steuntje in de rug bij nodig?
  • Hoe kunnen we dat het slimste organiseren?
  • Hoe gaan we de overgang maken van nu naar straks?
  • Wat doen we in de tussentijd aan de concrete problemen die echt niet langer kunnen wachten?
  • Hoe vermijden we dat we daarmee mogelijkheden afsluiten in plaats van dat we openingen creëren?

De toekomst van werk en zekerheid is niet alleen een zaak van de 7,5 miljoen werknemers en werkgevers. Het is een zaak van alle 17 miljoen mensen in Nederland. Hoogste tijd dat we daar het gesprek over op gang brengen, in de volle breedte van de samenleving.

Deze tekst werd oorspronkelijk geschreven als blog voor Brainnet, sponsor van Werkverkenners

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *