Verkiezingen 2019: standpunten over ZZP

Met het oog op de komende verkiezingen probeerde ik in beeld te brengen hoe de verschillende politieke partijen zich opstellen als het gaat om ZZP. Hier een verbeterde versie, met toelichting. “Er zijn eigenlijk geen partijen die met kracht uitdragen dat ZZP’ers in de eerste plaats ondernemer zijn.” 

Op 20 maart zijn de verkiezingen voor Provinciale Staten. En – zij het indirect – dus ook voor de Eerste Kamer. Niet onbelangrijk, want de coalitie van VVD, D66, CDA en CU kan daar haar meerderheid kwijtraken. Wat grote gevolgen kan hebben voor onder meer het beleid met betrekking tot werk en zekerheid.

Er spelen natuurlijk veel meer onderwerpen waar je je stem door kunt laten bepalen, van het klimaat en de toename van het vliegverkeer tot het onderwijs en de zorg. Maar stel nou dat je zzp’er bent en je wilt – ongeacht je gevoel over al die andere hete hangijzers – liever niet op een partij stemmen die rare keuzes maakt als het over jouw werk gaat, wat dan?

Ondernemer of afhankelijke zelfstandige?

Hoe kijken de coalitiepartijen tegen zzp aan, en hoe de oppositie? Zien ze je als ondernemer en willen ze je de ruimte geven om naar eigen inzicht je vak uit te oefenen en je bedrijf te runnen? Denken ze vooral aan afhankelijke zelfstandigen en willen ze die helpen met al dan niet verplichte verzekeringen en pensioenen? Of willen ze vooral mensen die nu misschien tegen  wil en dank zzp’er zijn, aan een vaste baan helpen?

En – afgezien van wat ze zeggen te vinden, in hun partijprogramma’s – zetten ze zich daar ook echt actief voor in, vanuit het ministersvak of aan de interruptiemicrofoon? Omdat ik dat voor mezelf ook wel weer eens op een rijtje wilde krijgen en om jou daar misschien ook een handje mee te helpen, heb ik me afgelopen dagen daar weer eens in verdiept.

Ruimte geven aan zzp versus beschermen en/of inperken

Liefst zou je natuurlijk de partijprogramma’s naast het stemgedrag in de Eerste en Tweede Kamer willen leggen. De partij waar jij je intuïtief het meest verwant voelt, bracht die in de debatten ook echt jouw belangen naar voren en steunde die ook de moties die de regering oproepen om daar werk van te maken?

Helaas was voor mij twee jaar na het aantreden van Rutte-III ondoenlijk om dat allemaal per dossier te reconstrueren. Om het een beetje overzichtelijk te houden, koos ik een andere weg. Om te beginnen vatte ik de inhoudelijke standpunten die je over zzp kunt hebben, in twee uitersten samen: wil een partij volop ruimte geven aan zzp of wil ze er juist paal en perk aan stellen?

Ergens tussen die twee uitersten ligt de wens om de sociale zekerheden voor zzp’ers beter te regelen – variërend van eenvoudige toegang tot verzekeringen, oudedagsvoorzieningen en scholing tot verplichte deelname aan collectieve regelingen, al dan niet met de mogelijkheid van een opt-out voor degenen die zelf hun zaakjes al op orde hebben.

Ook daarbinnen kunnen partijen op deelonderwerpen nog keuzes maken – en die weer loslaten afhankelijk van hoe de wind waait. Dat is nu eenmaal eigen aan de politiek, zeker in een land waar partijen tot elkaar veroordeeld zijn om een stabiele regering te vormen.

Een uitgebreide studie heb ik er niet voor gemaakt, om de “grondhouding” van de verschillende partijen te bepalen. Na 20 jaar als zzp’er de politiek te hebben gevolgd, verbeeld ik me dat ik wel zo’n beetje weet waar ze echt trouw aan zijn of waar ze even weer makkelijk op inleveren om iets anders terug te krijgen.  Die uiteenlopende grondhoudingen heb ik geplot op een lijn van ruimte geven aan zzp tegenover beschermen en/of inperken.

Beschermen als politiek doel kan op meerdere manieren worden opgevat: als zorgen voor eenvoudige toegang tot beschikbare voorzieningen op vrijwillige basis, als het creëren van collectieve voorzieningen met een opt-out, of als verplichte regeling zonder meer. Dat eerste is niet in strijd met ruimte geven, het derde komt haast neer op inperken. Daarmee had ik de eerste as te pakken van wat een soort matrix moest worden.

Passief vs actief in het debat

Als tweede as voor de matrix koos ik de energie die de partijen aan de dag legden in het debat, zoals me dat uit de afgelopen jaren bij is gebleven. Want een standpunt op papier is makkelijk geformuleerd maar als je er in de praktijk niks mee doet, had je net zo goed geen mening kunnen hebben.

Op die tweede as konden partijen punten verdienen door met ideeën te komen voor de praktijk, door deel te nemen aan debatten, door moties in te dienen, door deel te nemen aan stemmingen, kortom: het parlementaire handwerk. Ook hier ging ik op niets anders af dan mijn eigen herinnering.

“Geen andere pretentie dan te laten zien hoe ik het politieke landschap percipieer”

Een eerste en een tweede versie van de matrix die zo ontstond, besprak ik via Twitter in het openbaar en via een app-groepje met een paar mensen die net als ik het dossier van werk en zekerheid een beetje volgen. Daar kwamen goeie suggesties uit, zowel voor de presentatie van de gegevens als voor de positionering van verschillende partijen. Van de suggesties heb ik graag gebruik gemaakt, voor zover ik het ermee eens was.

Zo is dus het plaatje tot stand gekomen dat bovenaan dit blog staat en dat ik hieronder voor het gemak nog een keer plaats. Het heeft geen andere pretentie dan te laten zien hoe ik momenteel het politieke landschap rondom zzp percipieer. Hecht er vooral niet meer waarde aan dan dat, en gebruik het als je wilt om je eigen ideeën aan te toetsen.

Mijn plaatje toetsen aan eigen waarneming, dat is ook wat de mensen hebben gedaan met wie ik er tijdens het maken over heb gesproken. “Staat GroenLinks niet te laag?” “Staat D66 niet te hoog?” “Wat doet Forum voor Democratie op links?” Dat gesprek, dat was nou precies de bedoeling: samen tot een beter beeld komen.

“Er zijn eigenlijk geen partijen die met kracht uitdragen dat zzp’ers in de eerste plaats ondernemer zijn”

Nu het er zo staat zoals het er staat, vallen mij persoonlijk wel een paar dingen op. Even puntsgewijs:

  1. Het is opvallend druk aan de linkerkant van het plaatje. Dat betekent dus niet dat de politiek ideologisch gezien een ruk naar links heeft gemaakt, maar dat er best veel partijen zijn die wel ooit een standpunt over zzp in hun programma hebben opgenomen maar daar nooit veel mee gedaan hebben. Dat verklaart de posities op de verticale as van PVV, FvD, DENK, PvdD en SGP.
  2. Het tweede wat opvalt is de leegte rechtsboven op het plaatje. Alleen D66 heeft met enige moeite daar een plekje gekregen. Dat wil zo veel zeggen als: er zijn eigenlijk geen partijen die met kracht uitdragen dat zzp’ers in de eerste plaats ondernemer zijn en dat die vooral de ruimte moeten krijgen om voor eigen rekening en risico dingen te doen waar zijzelf en hun klanten blij van worden.
  3. Om even bij D66 te blijven: dat staat hier maar net boven het midden van de verticale as die loopt van ‘ruimte geven’ naar ‘beschermen en/of inperken van zzp’. Had ik deze exercitie twee jaar geleden gedaan, voordat het derde kabinet Rutte met zijn regeerakkoord kwam, dan had de partij een stuk hoger gestaan, zeg in de buurt van de VVD. Maar vanaf het moment dat D66 in het kabinet kwam met bewindslieden op twee voor ons onderwerp cruciale posten (minister Koolmees op Sociale Zaken en Werkgelegenheid en staatssecretaris Snel op Financiën) horen we de partij meer over vaste banen dan over zzp en meer over verzekeringen en pensioenen dan over ondernemerschap. Dat mag, maar het blijft hier niet zonder gevolgen.
  4. In theorie is er ruimte rechtsboven, maar daar zie ik zeker voor de volgende Tweede Kamerverkiezingen niemand induiken. De poging van de Ondernemerspartij in 2016 leidde niet bepaald tot een electoraal succes.
  5. Linksonder maar dan wat aan de actievere kant zien we een blok waar ChristenUnie, CDA en GroenLinks met een beschermende cq inperkende opstelling ten aanzien van zzp dicht in de buurt komen van de SP, die zich van dit drietal vooral onderscheidt door net wat meer aan de weg te timmeren.
  6. Opmerkelijk is dat de coalitie als het gaat over zzp in twee kampen uiteenvalt. VVD en D66 staan meer voor ruimte geven, CDA en CU meer voor beschermen en/of inperken. We hebben al gezien dat daarbij D66, van huis uit op dit dossier een VVD-achtige, de kant op trekt van de christelijke partijen. Die op hun beurt in dit opzicht niet zo ver af staan van de PvdA.
  7. Daarmee is eigenlijk met een wat andere rolbezetting het probleem van Rutte-2 voortgezet in Rutte-3: de VVD die vanuit zijn liberale achtergrond de kampioen van de ondernemende zzp’er zou moeten zijn, laat het beleid over aan een in sociaal opzicht conservatievere partner. Zoals een van mijn gesprekspartners treffend opmerkte: “Rutte-2 met VVD en PvdA creëerde het probleem met de Wet DBA, Rutte-3 met VVD en D66 slaagt er niet in het op te lossen.”

UPDATE 19/2/2019  Op de een of andere manier was 50Plus aan mijn aandacht ontsnapt. Die omissie heb ik hier goedgemaakt.

Suggesties voor verdere verbetering van het plaatje? Gebruik vooral de reactie-functie van dit blog. NB: inzendingen worden gemodereerd, anonieme bijdragen maken weinig kans, en niet ter zake doende rants komen ook niet door.

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *