Verrassing: misbruik van modelovereenkomsten

14 februari 2016

Of Eric Wiebes deze week echt de primeur had, weet ik niet. Maar de kans dat het eerder is gebeurd, lijkt me klein. Een bewindsman die zich in de Tweede Kamer moet verantwoorden voor fouten die zijn ambtenaren hebben gemaakt bij de uitvoering van een wet die nog van kracht moet worden.

Het was tekenend voor de doldrieste haast die de coalitie heeft gemaakt met de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties.

Begin oktober publiceerde de Belastingdienst de eerste van die modelovereenkomsten op zijn website. Opgesteld door opdrachtgevers die vooraf zekerheid wilden krijgen hoe de fiscus de arbeidsrelatie zag die ontstond als zij zzp’ers die inhuurden. Was het loondienst (regel!) en moesten ze dus loonbelasting en premies inhouden, of was het zelfstandigheid (uitzondering!) en mochten ze dus bruto bruto uitbetalen?

Drie vinkjes

Voor de beoordeling hoeven in principe maar drie vinkjes te worden gezet. Een: wordt er a) loon uitbetaald of b) honorarium? Twee: moet de opdrachtnemer a) het werk persoonlijk uitvoeren of mag hij/zij b) zich laten vervangen door een collega naar keuze? En drie: heeft de opdrachtgever tijdens de uitvoering a) wel of b) geen controle over wat de opdrachtnemer allemaal uitvreet?

Kort door de bocht: drie a’tjes is loondienst, drie b’tjes is zelfstandigheid, en alles daar tussenin is procederen tot aan de Hoge Raad.

Meer dan die drie vinkjes is er niet nodig om de fiscus een conceptovereenkomst te laten afstempelen. Dan krijgt die de voor de opdrachtgever gewenste vrijwarende werking tegen naheffingen en boetes voor de loonbelasting en de sociale premies, en kan hij ook door anderen voor dat doel worden gebruikt.

Zo simpel had het kunnen zijn – als de opstellers van de conceptovereenkomsten zichzelf daartoe hadden beperkt. Maar ze zijn zo stom geweest (of ze dachten zo slim te zijn) om hun overeenkomsten op te tuigen met hun eigen hartelapjes. Bepalingen die ze er in vrije onderhandelingen nooit door hadden gekregen en waarvan ze nu hoopten dat die via de achterdeur van de Belastingdienst toch tot norm zouden worden verheven.

Risico op naheffingen afgewenteld op zzp’ers

Opdrachtgevers probeerden via hun conceptovereenkomsten zzp’ers een poot uit te draaien, en zzp’ers probeerden er barrières in te bouwen tegen ongewenste concurrenten. En de Belastingdienst? Die beperkte zich tot het toetsen van de ‘fiscaal relevante’ bepalingen en liet verder Gods water over Zijn akker lopen.

De Tweede Kamer viel deze week over een bepaling in de door de Belastingdienst goedgekeurde overeenkomst voor de inhuur van een zelfstandige tennisleraar. Die bleek een bepaling te bevatten waarin de opdrachtgever (“vereniging XXX gevestigd te XXX aan de XXX XX”) het risico op naheffingen en boetes terug probeerde te leggen bij de opdrachtnemer.

Dat was niet alleen in strijd met de bedoeling van de Wet DBA maar ook nog eens verboden ingevolge de Wet Financiering Sociale Verzekeringen. Wiebes kon niet anders dan dat erkennen, excuses aanbieden, en toezeggen dat de fout zou worden hersteld.

Barrières tegen beunhazen van buiten

Maar opdrachtgevers zijn niet de enigen die geprobeerd hebben de fiscus voor hun karretje te spannen en andere partijen in hun markt een kunstje te flikken. Zo hebben twee belangenorganisaties van zelfstandigen in de bouw de zegen van de Belastingdienst gekregen over hun eis dat zzp’ers niet alleen over een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering beschikken maar ook over een zogenaamd ‘VCA VOL certificaat’ voor operationeel leidinggevenden.

IMG_3354

Zo’n opleidingseis is misschien heel functioneel als de opdrachtnemer leiding gaat geven aan collega’s, maar is voor de beoordeling van de arbeidsrelatie net zo relevant als de vraag of iemand elke dag om vier uur cup-a-soup drinkt. Door hem dan toch in deze fiscale overeenkomst te stoppen en daar de zegen van de Belastingdienst over te vragen, laden die bonden op zijn minst de schijn op zich dat zij vooral bezig zijn hun leden (die uiteraard allemaal over alle papieren beschikken?) te beschermen tegen beunhazen van buiten.

Dikke rode streep er doorheen

Over zulke concurrentiebeperkende bepalingen in de goedgekeurde modelcontracten hebben we nog niemand gehoord. Maar het zal een kwestie van tijd zijn voordat de Autoriteit Consument en Markt daar een paar gisse types op zet – en dan kon er weleens een dikke rode streep doorheen gaan.

De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties wordt per 1 mei van kracht. Omdat er dan ook voldoende modelovereenkomsten beschikbaar moeten zijn, is daar de afgelopen maanden al hard aan gewerkt. Daardoor zijn we nu in de unieke positie dat we een wet die nog niet eens in werking is getreden al kunnen beoordelen op zijn uitvoeringspraktijk. Moet ik het zeggen of doet u het, hoe dat oordeel luidt?

Een gedachte over “Verrassing: misbruik van modelovereenkomsten

  1. Peter van den Bunder, FNV KIEM

    Geen hele grote verrassing dat dit gebeurt. Een modelcontract is in de eerste plaats een contract. Een private afspraak tussen opdrachtnemer en opdrachtgever, een opdrachtovereenkomst dus. Het bijzondere van dit contract is dat, onder voorwaarden, de fiscus er een bijzondere status aan verbindt, namelijk vrijwaring opdrachtgever voor de loonheffing. Maar het is en blijft een gewoon contract waarin redelijke/onredelijke bepalingen kunnen staan die de marktverhouding tussen partijen weerspiegelen. Maar dan met goedkeuring van de Belastingdienst. Dat is nogal wat en het gaat niet vanzelf goed zoals we kunnen constateren. Precies de reden waarom FNV een meldpunt modelcontracten instelt.

    Reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *