Waarom het Manifest Moderne Arbeidsmarkt geen zoden aan de dijk zet

Stichting ZZP Nederland en het Platform Zelfstandige Ondernemers vragen extra aandacht voor de positie van ZZP’ers in Nederland. Het onsamenhangende beleid van de overheid is hen een doorn in het oog. Met hun Manifest Moderne Arbeidsmarkt proberen ze daar verbetering in te brengen. Een lovenswaardige gedachte, maar of het zoden aan de dijk gaat zetten? Op BNR Nieuwsradio mocht ik al even een korte reactie geven op de voorstellen, hier een uitgebreidere.

Vooropgesteld: het is een beetje lastig praten over het manifest van de twee zzp-organisaties die zich voor dit doel presenteren als het “Zelfstandigenforum”. De tekst was een dag na de presentatie zelfs op hun eigen websites nog niet te vinden. Die circuleerde alleen onder journalisten. Grote delen daarvan zijn nog erg algemeen en vaag.

Van veel voorstellen vraag je je af hoe ze die in de praktijk willen invullen. Daar schijnen ze wel ideeën over te hebben, maar die wilden ze in dit stadium nog liever voor zich houden. Misschien in de hoop om eerst meer mensen mee te krijgen? Dat kan, maar ik ben zo vrij dat niet de manier te vinden: mij maakt dat juist terughoudend.

De opstellers van het manifest willen vooral dat er in de sociale zekerheid voor álle werkenden een gelijk basispakket komt, met daarbovenop voor werkgevers en werknemers mogelijkheden om samen extra’s af te spreken, en voor zelfstandige ondernemers om zelf extra’s te regelen. Dat kan ik volgen.

Hybride loopbanen

Steeds meer werkenden hebben hybride loopbanen. Zij wisselen meer dan eens van arbeidsrelatie, hebben meerdere soorten arbeidsrelaties naast elkaar, of combineren betaald werk met andere activiteiten. De Werkvereniging die voor de belangen van deze brede groep opkomt, noemt hen “Modern Werkenden”.

Zulke wissels en zulke combinaties gaan nu gepaard met een hoop gedoe, omdat het wel lijkt alsof bij elk type arbeidsrelatie een ander pakketje zekerheden hoort. Dat is frustrerend voor de werkenden zelf en ook nog eens economisch onhandig. Mensen laten zich door zulke complicaties weerhouden om van werk te veranderen, zelfs als dat om inhoudelijke redenen heel verstandig zou zijn.

Waar de opstellers van het manifest op dit punt de toekomst en de uitdagingen goed begrepen lijken te hebben, verliezen ze die op andere punten weer uit het oog. Het voorstel voor een aparte wettelijke status voor ondernemers (op basis van een “ondernemersverklaring”) en de gedachten over een apart zzp-pensioen klinken sympathiek maar versterken naar ik vrees eerder de heersende hokjesgeest dan dat ze de beoogde samenhang in het stelsel brengen.

“Gelijk speelveld”

Tussendoor in het manifest staat er nog wat over de ongelijke fiscale behandeling van verschillende categorieën ondernemers, zeg eenmanszaken en bv’s of nv’s. Dat zou moeten worden rechtgetrokken.

Hebben de opstellers daar een groot maatschappelijk probleem bij de kop? Mochten ze bedoelen dat eenmanszaken worden achtergesteld bij die andere rechtsvormen, dan hebben we volgens mij al de mkb-winstvrijstelling die dat rechttrekt. Ik lees nergens waarom dat onvoldoende zou zijn.

Daarbij vind ik het nogal onhandig om dit punt te brengen onder de noemer van een “gelijk speelveld”. Dat is inmiddels code geworden voor sleutelen aan de fiscale faciliteiten van zelfstandigen om werknemers tegemoet te komen, en dat moet je je als zzp-club niet legitimeren door dat taalgebruik over te nemen.

Hokjesdenken

Waar de opstellers mij helemaal kwijtraken is aan het eind van hun manifest, met het verhaal over wat ze noemen “werkenden met een laag verdienvermogen”. Daar zetten ze zich dan tegen af als zijnde de echte zelfstandigen.

Dat klinkt alsof ze voor zichzelf alle vrijheden en alle voordelen van het ondernemerschap opeisen, en alsof ze denken dat ze die kunnen behouden door een andere groep zzp’ers voor de bus te duwen.

Ik hoop echt dat ik me daarin vergis, want behalve dat ik dat niet bepaald netjes zou vinden lijkt het me ook strijdig met het uitgangspunt dat er een samenhangend beleid nodig is voor de hele arbeidsmarkt en de hele sociale zekerheid, voor alle werkenden. Dit soort hokjesdenken past daar niet bij, en het uit tegen elkaar uitspelen van categorieën werkenden al helemaal niet.

Machtsverhoudingen

Hoeveel kans maken de opstellers nu om met dit manifest het beleid te beïnvloeden? Ik ben daar niet optimistisch over.

Het manifest werd aangeboden aan de voorzitter van de Commissie Regulering Arbeidsmarkt. Die is al een heel eind op streek met zijn advies over nieuwe regels voor de arbeidsmarkt. Dat moet over twee maanden klaar zijn. Voor wat we ervan weten, gaat dat niet de kant op die ZZP Nederland en PZO willen, en ook niet de kant op die ik wil.

De gedachte aan een gelijk basispakket in de sociale zekerheid komt misschien nog wel in het eindadvies van de commissie-Borstlap te staan, als een mooi perspectief voor een hele verre toekomst. Maar een pleidooi voor een gelijkwaardige positie voor zzp’ers op de arbeidsmarkt? En dat dan ook nog eens wettelijk vastgelegd? Vergeet het maar.

Niets wat de commissie of individuele leden daarvan afgelopen maanden hebben gezegd geeft aanleiding om te vermoeden dat zij er wat voor voelen om meer ruimte te creëren voor zzp’ers. Integendeel, het is een en al wantrouwen tegen het zzp-schap als werkvorm. Daar gaat dit manifest niks aan toe- of afdoen.

“De kaarten zijn al verdeeld bij de vorige verkiezingen”

De sleutel tot het arbeidsmarktbeleid in het algemeen en het zzp-beleid in het bijzonder ligt in de machtsverhoudingen binnen het kabinet en in het parlement.

Van de vier coalitiepartijen komen alleen VVD en D66 heel af en toe nog een beetje op voor de ondernemersvrijheid. Regeringspartners CDA en ChristenUnie hebben daar weinig tot niets mee en willen vooral zielige zelfstandigen aan vaste banen helpen. Daarmee zijn zij ideale bondgenoten voor de linkse oppositie, die aan zzp’ers al helemaal een broertje dood heeft.

Welbeschouwd zijn de kaarten al verdeeld bij de vorige verkiezingen. Toen had zo’n manifest misschien nog enige invloed kunnen hebben, maar nu is het daar te laat voor.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *