Wat Den Haag ook verzint in 2019, de ZZP’er is een blijvertje

Ook komend jaar zal er weer genoeg gebeuren om ons druk over te maken. Maar de toekomst wordt bepaald door ontwikkelingen die al veel langer aan de gang zijn en die ook veel langer door lopen. Wat Den Haag ook verzint in 2019, de zzp’er is een blijvertje.

Fles champagne met oliebollen eromheen

Dat het geen aardig gezelschapsspel zou zijn, hoort u mij niet zeggen. Sterker nog, ik heb er bij eerdere jaarwisselingen met veel plezier aan meegedaan: het formuleren van wensen en verwachtingen voor het nieuwe jaar.

Zo voorspelde ik in de laatste dagen van 2013 dat in 2014 zzp’ers in de zorg het werken steeds moeilijker zou worden gemaakt, in 2014 dat in 2015 de wet Beschikking Geen Loonheffing zou stranden op problemen met de webmodule, in 2015 dat in 2016 staatssecretaris Wiebes bakzeil zou moeten halen met de wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties, en in 2016 dat in 2017 een nieuw kabinet met VVD en D66 zzp’ers de ruimte zou geven die zij nodig hebben om te kunnen ondernemen.

Wijs geworden door die twee laatste missers, weigerde ik in 2017 een concrete verwachting uit te spreken voor 2018. In plaats daarvan hield ik het bij de wens dat we de weinig vruchtbare tegenover-elkaar-stelling van vast, flex en zzp zouden kunnen overstijgen en dat we serieuze stappen zouden zetten op weg naar een sociaal stelsel dat zekerheden koppelt aan de werkenden zelf in plaats van aan hun formele relatie tot de arbeidsmarkt.

Zoals u en ik allebei weten is ook daarvan afgelopen jaar bar weinig terechtgekomen. Sorry als ik u op het verkeerde been heb gezet. De nooit bewezen suggestie als zouden flex en met name zzp ten koste gaan van vaste banen is in 2018 alleen maar meer geaccepteerd geraakt als premisse voor het maatschappelijk debat.

Eerst werden daar voorstellen op gebaseerd om zelfstandigen een collectieve arbeidsongeschiktheidsverzekering op te leggen en om hen te verplichten zich aan te sluiten bij pensioenfondsen. En toen dat in de coalitie niet haalbaar bleek, werd er een commissie ingesteld – niet om te kijken hoe we werk en werkenden zouden kunnen bevrijden uit allerlei belemmerende regelgeving maar juist hoe we het nog meer gaan reguleren.

Gedoe rond het Binnenhof

Ergens zou ik nu graag op zijn minst de hoop willen uitspreken dat voorzitter Borstlap van de Commissie Regulering Werk in 2019 tot de conclusie komt dat hij zich heeft laten opzadelen met een onwenselijke, zo niet onmogelijke opdracht. Maar de kans daarop acht ik klein.

Daarvoor zag ik op een foto van de installatiebijeenkomst (ergens op een voor zo’n gelegenheid best wel lullig zolderkamertje) te veel glimmende oogjes en rode koontjes. Als die al weten waar ze aan beginnen, dacht ik, dan gaan ze eerder ten hele dwalen dan ten halve keren.

De vraag is ondertussen of al dat gedoe rond het Binnenhof er eigenlijk wel toe doet. Dat beleid en praktijk ver uiteenlopen, is haast een wetmatigheid. Dat nieuwe plannen vaker voortkomen uit een reactie op het verleden dan uit een visie op de toekomst, is dat al evenzeer.

De betrokken departementen en ‘veldpartijen’ (waarom is dát niet het wanwoord van 2018 geworden?) zitten allemaal opgesloten in hun eigen cocon. Misschien begrijpen zij elkaar, maar van de realiteit zoals die zich dagelijks voordoet aan de werkende mens staan zij in elk geval mijlenver af.

Daarbij is zelfoverschatting in Den Haag endemisch. Elk probleem, hoe multidimensionaal ook, wordt er teruggebracht tot een kwestie van wet- en regelgeving. Zijn er te veel zzp’ers? Dan komt dat door verkeerde wet- en regelgeving in het verleden. Willen we minder zzp’ers? Dan maken we gewoon nieuwe wet- en regelgeving.

Laat tien economen, juristen en fiscalisten samen een advies opstellen en een miljoen zelfstandige bouwvakkers, verpleegkundigen, kapsters, kraanmachinisten, burnout-coaches en horecamedewerkers worden weer braaf lid van de vakbond!

Zo heeft het natuurlijk nooit gewerkt en zo zal het ook nooit werken. Aan de opkomst van het zelfstandig ondernemerschap (eigenlijk een weder-opkomst, want ooit was dát de norm en niet zoals nu de vaste baan) liggen heel andere en veel fundamentelere oorzaken ten grondslag dan een fiscaal maatregeltje zus of een arbeidsrechtelijk bepalinkje zo.

Brede onderstromen

Denk alleen al aan de spectaculaire stijging van het opleidingsniveau van de beroepsbevolking sinds de jaren zeventig, de stijging van de (gezonde) levensverwachting, de emancipatie, de toenemende individualisering, en de daarmee samenhangende behoefte aan zelfrealisatie,

Allemaal brede onderstromen in de samenleving die zich in onze levens hebben vertaald in de wens om onze eigen keuzes te maken, om onze eigen broek op te houden, om in onafhankelijkheid een vak uit te oefenen. In het streven naar een betere work/life balance. In de behoefte om een directe relatie te ervaren tussen beroepsmatige inspanning, resultaat en inkomen. En in een afkeer van intensieve menshouderij, management-trucjes en machinaal gezette koffie.

Voeg daarbij als ondersteunende factoren de ontwikkeling van de informatie- en communicatietechnologie, waardoor het vanaf de jaren negentig steeds makkelijker is geworden om thuis te werken via internet, om contact te onderhouden met collega’s en klanten via sociale media, en om digitaal samen te werken in projecten. En vergeet de opkomst niet van de intermediairs, de marktplaatsen en de prikborden die steeds vaker de vraag naar en het aanbod van werk bij elkaar brengen.

En andersom: als er grenzen zijn aan de groei van zelfstandig werken, dan worden ook die niet door wet- en regelgeving gesteld. Lang niet iedere werkende zal zzp’er worden. Niet doordat kabinetten daar belemmeringen tegen proberen op te werpen, maar doordat nu eenmaal niet iedereen beschikt over de ondernemersgeest die daarvoor nodig is en het vermogen te leven met onzekerheid.

Issue-kalenders

Terug naar wat zelfstandig werkenden wacht in 2019. Vast nog meer rupsjenooitgenoeg van de vakbonden. Vast nog meer krokodillentranen over afhankelijke schijnzelfstandigen die geen nagel hebben om hun kont te krabben. Vast afgewisseld met nog meer verontwaardiging over zelfstandige professionals die met hoge tarieven een slaatje proberen te slaan uit de krapte op de arbeidsmarkt. Vast nog meer innuendo’s over verplichte verzekeringen en verplichte pensioenen, waarbij de wens om zelfstandigen zwaarder te belasten nog minder vaak dan nu zal worden verpakt in sociaal klinkende bewoordingen. En alsof dat allemaal al niet erg genoeg is, vast nog wel een paar commissies en SER-adviezen erbovenop.

In deze dagen van oliebollen en champagne, van familie en vrienden, van doodsbange huisdieren en afgerukte vingers – in deze dagen kunnen de programma’s, de beleidsagenda’s en de issue-kalenders voor 2019 mij maar matig boeien. En in het nieuwe jaar ga ik proberen te te onthouden dat die grote brede onderstromen in de samenleving toch wel verder gaan, wet- en regelgeving niettegenstaande.

Wat ze Den Haag ook verzinnen, de zzp’er zullen ze er niet mee klein krijgen. Mocht ik mij gaandeweg alsnog in de actualiteit verliezen, wilt u mij dan even aan die wijsheid herinneren?

Deze tekst werd oorspronkelijk geschreven als blog voor BNR Brainnet Werkverkenners

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *