Welke werkelijkheid gaat er schuil achter de ZZP-cijfers van de Kamer van Koophandel?

De Kamer van Koophandel heeft zijn statistieken gepubliceerd over ZZP’ers in 2016. Wat minder starters dan in 2015, wat meer stoppers, maar al met al toch nog een toename van 4%. Maar welke werkelijkheid gaat er nou schuil achter die cijfers?

Annette van Soest en Thomas van Zijl nodigden me uit in hun programma BNR Zaken om over de KvK cijfers van gedachten te komen wisselen. Omdat je in tien minuten radio lang niet alles kwijt kunt, hier het hele verhaal.

Ondanks gedoe rondom de wet DBA blijft het aantal zzp’ers toenemen. Is dat niet opmerkelijk?

Je ziet inderdaad dat het aantal zzp’ers nog steeds groeit, in 2016 met 4%. Dat vind ik niet zo gek, want (zelfstandig) ondernemerschap is en blijft een manier van werken en van leven die heel veel mensen aanspreekt. Zowel jongeren als ouderen zien daar kansen in om hun idealen te verwezenlijken en daar de kost mee te verdienen.

Ondertussen zien we ook dat de toename van het aantal zzp’ers in 2016 kleiner was dan in 2015. Het kantelpunt lag in het begin van de zomer, en dat is natuurlijk het moment dat de wet DBA van kracht werd. Dat was en is een ingewikkeld verhaal, en dat heeft een dubbel effect gehad: minder starters en meer stoppers.

Het opmerkelijkste wat mij betreft in die ontwikkeling door het jaar heen, is dat na zomer die dip eigenlijk voorbij was, en dat we toen eigenlijk weer op het oude groeitempo zaten van 4-5% per jaar. Alsof de eerste schrik toen voorbij was en starters dachten: ik doe het gewoon, ik vind mijn weg daar wel in.

Overigens zijn er in 2016 twee keer zo veel banen in loondienst bijgekomen als zzp’ers.

De handhaving van de Wet DBA wordt opgeschort tot 1 januari 2018. Zien we dat terug in de cijfers?

De cijfers van de Kamer van Koophandel gaan over het hele jaar 2016, en het besluit om de handhaving van de wet DBA uit te stellen is pas genomen in de tweede week van december. Dus dat zie je in deze cijfers niet terug.

Gaat het op termijn wel effect hebben? Dat betwijfel ik. In elk geval niet op het aantal starters. Dan eerder op het aantal stoppers. Dat zou kunnen afnemen – als bedrijven nu inderdaad weer meer zzp’ers gaan inhuren, wat de bedoeling was van dat uitstel van die handhaving. Dan zou per saldo de groei van het aantal zzp’ers weer iets verder toe kunnen nemen. Maar een groot effect, daar geloof ik niet in.

Zijn er grote verschillen tussen sectoren waar ZZP’ers in actief zijn? Zijn er sectoren waarin je de onrust meer ziet?

Er zijn enorme verschillen tussen sectoren. Je hebt zzp’ers die direct voor consumenten werken en je hebt zzp’ers die vooral diensten verlenen aan het bedrijfsleven.

Die eerste groep, de B2C, daar gaat de wet DBA niet over. Daar is wel dynamiek, maar die komt dan door andere oorzaken. Zo zijn er afgelopen jaar de eisen van vakbekwaamheid waar een taxichauffeur vroeger aan moest voldoen, komen te vervallen. Daardoor hebben nogal wat mensen hun kans schoon gezien en zijn ze zelfstandig taxichauffeur geworden. Aan de andere kant zie je het aantal zzp’ers in de detailhandel dalen, en dat komt gewoon doordat die sector het überhaupt moeilijk heeft. Dat over de zzp’ers die direct voor consumenten werken.

Daarnaast heb je dus de groep zzp’ers die vooral diensten verlenen aan het bedrijfsleven. Dat zijn de mensen die vroeger met een VAR-verklaring werkten en die nu door de wet DBA aan de overeenkomsten zouden moeten – als de manier waarop ze werken te veel op die van een werknemer zou kunnen lijken.

Dat komt meteen hard aan, met name in de bouw, de financiële dienstverlening, de ict en de media. Daar knijpen de grote opdrachtgevers hem als een ouwe dief, die huren amper meer zzp’ers in, daar staan de kranten vol van, en daar zie je inderdaad het aantal starters sneller afnemen en het aantal stoppers sneller toenemen.

Tegelijkertijd is er nog een andere zorgelijke ontwikkeling. Het aantal uitkeringsaanvragen is in het vierde kwartaal van 2016 met 5% gestegen. De oorzaak hiervan ligt bij de zzp’ers. Hier schreef het FD afgelopen vrijdag over. Hoe verhoudt zich dit tot het gegeven dat het aantal nieuwe zzp’ers wel blijft toenemen?

Dat het aantal zzp’ers dat op die regeling een beroep moet doen zou toenemen door de wet DBA, dat had ik wel verwacht. Dat is namelijk een direct gevolg van de inhuurstaking op de zakelijke markt, van grote bedrijven die het nog steeds niet aandurven om weer op dezelfde schaal als vroeger met zzp’ers te werken, ook al is de handhaving dus uitgesteld.

Daardoor zijn sinds die wet op 1 mei vorig jaar van kracht werd meer dan 60.000 zzp’ers opdrachten kwijtgeraakt, en bij sommigen is dat heel hard aangekomen. Als die in de bijstand komen dan moeten ze ook helemaal stoppen met hun bedrijf, dus het aantal zzp’ers neemt daardoor af.

Dat is heel treurig, maar mensen die juist willen starten als zzp’er laten zich daar blijkbaar niet door afschrikken. Vaak is daar ook helemaal geen reden voor, bijvoorbeeld als ze voor de consumentenmarkt gaan werken. Dus daar zie je dan per saldo toch weer groei. Wat dat betreft is het echt onkruid, die zzp’ers!

Het aantal parttime zzp’ers is afgelopen jaar harder gegroeid, met 5% ten opzichte van 2015. Wat voor zzp’ers zijn dit?

Om te beginnen: parttime in de cijfers van KvK is minder dan 15 uur per week. Iedereen die meer werkt dan 15 uur, telt daar als fulltimer.

Dus parttime zzp’ers zijn vaak mensen die het ernaast doen, voor een paar uur per week: naast een baan in loondienst, naast hun studie, of wat je opvallend vaak ziet de laatste jaren: naast hun pensioen.

Wat gaan die mensen dan doen, als parttime zzp’er? Er was afgelopen jaar een flinke groei in de sector Energie, water en milieu, en in de sector Cultuur, sport en recreatie. In de energie zie je dat er veel zelfstandige adviseurs bij zijn gekomen die bedrijven en particulieren helpen om wegwijs te worden in het oerwoud van subsidies, bijvoorbeeld voor zonnepanelen.

De meeste parttime zzp’ers zitten ondertussen in de detailhandel en in de persoonlijke dienstverlening, zeg: mensen die een paar uur week met een webwinkel bezig zijn, of die wat bijverdienen als thuiskapster.

Voor het eerst is de meerderheid van de parttime starters vrouw. Is dat bijzonder?

Je ziet over de hele linie dat het percentage vrouwelijke ondernemers groeit, langzaam maar zeker. Niet alleen onder zzp’ers, ook in het mkb. Heel goed, want vrouwen zijn daar tot nu toe ondervertegenwoordigd, en daardoor missen we kansen.

Wat dan wel opvalt is dat relatief veel vrouwen dan kiezen voor parttime ondernemerschap in plaats van voor fulltime. Vrouwen werken natuurlijk sowieso vaker parttime dan mannen, en ze werken ook vaker in sectoren waar parttime werk meer geaccepteerd is.

Dat is twee keer jammer, want a) het is toch al lastig om als parttimer een gezond bedrijf op te bouwen waar je van kunt leven, en b) in die sectoren waar vrouwen dan parttime gaan ondernemen – zoals de zorg – liggen de tarieven ook nog eens lager dan elders.

Hoe dat allemaal komt daar kun je lang over discussiëren, maar dat we daar kansen laten liggen met zijn allen, dat lijkt me wel een feit.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *