Werkende armen: twee keer zo veel werknemers als zelfstandigen (u leest het goed)

Het percentage zzp’ers onder de armoedegrens is van 2016 op 2017 toegenomen van 8,1 naar 8,6 terwijl dat voor werknemers op 3,6 is blijven staan. Dat maakte het CBS op 5 maart bekend. Bij BNR mocht ik daar een reactie op geven, in Ask Me Anything.

Mijn hele verhaal leest u hier. Met daarin een relativering: “Twee derde van de werkende armen is werknemer, tegen een derde zzp’er.” En een oproep: “Ondersteun die zzp’ers in de ontwikkeling van hun ondernemerschap!”

Aankondiging van radioprogramma "Ask Me Anything"

Wat had het CBS precies te melden, over werkende armen?

Een op de veertig werkenden zit momenteel onder de armoedegrens. Voor werknemers in loondienst is dat een op de dertig, voor ZZP’ers een op de twaalf. Dat is een groot verschil, tussen die twee groepen. Maar nog groter is het verschil binnen elk van die groepen.

Mensen die voltijd werken doen het veel beter dan mensen in deeltijd, hoger opgeleiden veel beter dan lager opgeleiden, en voor wat betreft de mensen met een niet-westerse immigratie-achtergrond doet de tweede generatie het veel beter dan de eerste generatie.

Bij dat alles is er een groot verschil tussen kortdurende, voorbijgaande armoede en langdurige armoede. Zelfs van de zzp’ers zit maar twee procent langer dan vier jaar onder de armoedegrens. Blijkbaar zit daar beweging in, en dat is een mooie opsteker. 

Het CBS heeft het over het “risico” op armoede. ZZP’ers lopen dus een beduidend groter risico op armoede dan werknemers? 

Ja, maar… daar past een hele grote “maar” bij. We hebben het over het “risico” op armoede. Dat is een beetje boeventaal van het CBS. Wat ze ermee bedoelen is dat ZZP en armoede op de een of andere manier met elkaar samenhangen. Maar wat we niet weten, is of het de ene manier is of de andere manier.

Je bent geneigd te denken: die mensen zijn arm omdat ze zzp’en. Want zzp’ers zijn zielig. Maar voor hetzelfde geld gaan mensen zzp’en omdat ze arm zijn. Dan kan allebei, en het CBS weet ook niet wat het nou is, want dat hebben ze nooit onderzocht.

Wat denk je zelf, hoe het verband ligt?

Ik denk dat tenminste voor een deel van de arme zzp’ers geldt dat ze zijn gaan zzp’en om aan de armoede te ontsnappen. Ondanks dat werkgevers momenteel zitten te springen om mensen, geven ze niet zomaar iedereen een baan.

Voor iemand met een afstand tot de arbeidsmarkt die zijn inkomen wil verbeteren, is de stap om te gaan zzp’en minder groot dan de barrière om in loondienst te gaan werken. En dan krijg je dus mensen die een tijdlang én zzp’er zijn én het niet breed hebben.

Is dan ZZP gelinkt aan armoede? Ja. Is ZZP de oorzaak van hun armoede? Nee, eerder andersom. Arme zzp’ers zijn gewoon mensen die met man en macht proberen hun huishoudboekje kloppend te krijgen.

Ook loondienst hangt samen met armoede. Alleen is de relatie wat zwakker dan bij ZZP.

Dus we hoeven ons niet druk te maken over die zzp’ers die onder de armoedegrens zitten?

Nou, om te beginnen vind ik het raar om wel een hoop drukte te maken over 8,6% zzp’ers die onder de armoedegrens leven en niet over 3,5% werknemers die hetzelfde overkomt. Die 8,6% klinkt misschien wel als heel veel meer dan die 3,5%, maar als je relatieve getallen voorgeschoteld krijgt moet je altijd ook even checken wat de absolute getallen zijn.

Die 8,6% van 1,4 miljoen zelfstandigen (zzp’ers en zmp’ers) komt neer op 120.000 mensen, terwijl die 3,5% van 7,2 miljoen werknemers staat voor 252.000 mensen. Met andere woorden: twee derde van de werkende armen is werknemer, tegen een derde zzp’er. Maar waar maken we ons druk over? Juist ja.

Dan over die arme zzp’ers op zich. Voor een deel maak ik me daar niet druk over en voor een deel wel. Waar ik me niet druk over maak is dat zelfstandig ondernemerschap nu eenmaal veel gevoeliger is voor schommelingen in de economie dan loondienst. Als het slecht gaat, zijn zzp’ers de eersten die de klappen krijgen. Als het beter gaat, zijn zij de eersten die profiteren.

Armoede onder zzp’ers fluctueert al jaren binnen een bandbreedte: maximaal 10-11%, minimaal 6-7%. De top was 11% in 2013, en in 2016 leek de vloer bereikt met 8%. Op zich niks om je druk over te maken: “It’s the economy, stupid!”

Waar ik me wel druk over maak, is dat de armoedecijfer onder zzp’ers sinds 2016 niet verder is gedaald maar juist weer een halve punt is gestegen. Terwijl de economie blijft groeien en de vraag naar arbeid groter is dan ooit. Dan is het gek dat zzp’ers daar niet van profiteren.

Hoe komt het dat zzp’ers niet meer profiteren van de economische groei en van krapte op de arbeidsmarkt?

Tot 2016 ging het elk jaar beter, daarna ineens weer slechter. Het enige wat ik kan bedenken is dat begin 2016 de Wet DBA van kracht is geworden, met nieuwe regels voor de inhuur van zzp’er.

Door 2016 heen heeft dat ervoor gezorgd dat opdrachtgevers niet meer goed wisten of ze nog wel met zzp’ers mochten werken. Het lijkt me niet gek om te veronderstellen dat juist de zzp’ers die toch al in een kwetsbare positie zaten, daar weer een tik van hebben gekregen.

 Wat dat betreft maak ik me zorgen over de definitieve cijfers over 2017 en vooral 2018, omdat het kabinet wel heeft aangegeven de wet DBA te willen vervangen maar nog steeds niet heeft besloten wat er dan voor in de plaats komt. Zelfs goedwillende opdrachtgevers weten niet zeker wanneer werk in loondienst moet en wanneer het op basis van zelfstandigheid mag. Dat dreigt nu opnieuw de markt te verlammen.

In plaats van dat zzp’ers verder hebben kunnen profiteren van de economie om weer wat vlees op de botten te krijgen, is het nu de politiek die hen in de weg zit. Dat is dood zonde, nergens voor nodig, en heel makkelijk op te lossen – voor wie wil.

Wat moet er gebeuren om de zzp’ers te helpen die nu onder de armoedegrens zitten?

Je ziet aan de cijfers van het CBS dat de problemen vooral zitten bij de zzp’ers die maar heel weinig uren werken. Die moeten de kans krijgen om meer uren te gaan werken, die moeten daarin gestimuleerd worden, zodat ze zichzelf kunnen verbeteren.

  • Dat betekent in de eerste plaats: minder gezeik over regeltjes, zodat opdrachtgevers minder huiverig worden om met hen in zee te gaan.
  • Met in de tweede plaats eventueel wat inkomensondersteuning erbij om dat te overbruggen, dat kan uit de Regeling Bijzondere Bijstand Zelfstandigen.
  • Maar vooral ook: mensen ondersteunen in de ontwikkeling van hun ondernemerschap. Hulp om hun kennis en vaardigheden te ontwikkelen. Coaching ook. Daar is grote behoefte aan.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *